Je leest:

Een innig afscheid

Een innig afscheid

Auteur: | 12 augustus 2007

De voorlopers van mens en chimpansee kruisten gedurende miljoenen jaren met elkaar.

De evolutionaire scheiding tussen de voorlopers van mens en chimpansee is niet in één keer tot stand gekomen. Uit een vergelijking van twintig miljoen basenparen tussen mens en chimpansee concluderen Amerikaanse genetici van Harvard en MIT dat gedurende wel vier miljoen jaar genetische uitwisseling heeft plaatsgevonden tussen beide soorten ( Nature online, 17 mei 2006). Na de eerste splitsing circa tien miljoen jaar geleden, zijn de soorten pas tussen de 6,3 en 5,4 miljoen jaar geleden definitief uit elkaar gegaan.

Dat de menselijke soortvorming enige miljoenen jaren duurde, is niet iets om van op te kijken, vindt prof. dr. Leo Beukeboom, hoogleraar Evolutionaire genetica aan de Rijksuniversiteit Groningen. Soortvorming gebeurt lang niet altijd plotseling, dus het hoeft geen verrassing te zijn dat mens en chimpansee een langdurige scheiding kenden.

Het opvallendst aan de resultaten vindt Beukeboom dat de X-chromosomen van mens en chimpansee veel meer overeenkomen dan de rest van het genoom. Omgerekend in tijd, is het X-chromsoom 1,2 miljoen jaar jonger. Kennelijk heeft tussen beide voorloper-populaties genetische menging plaatsgevonden waarbij vooral het X-chromosoom gedeeld is.

Vruchtbaar

Dit is te begrijpen met ’Haldane’s rule’. Deze regel stelt dat bij het kruisen van twee soorten hybride mannen vaak onvruchtbaar zullen zijn, in tegenstelling tot hybride vrouwen. De verklaring hiervoor schuilt in het X-chromosoom, waarvan mannen één en vrouwen twee hebben. Van de onderliggende genetica is nog niet alles bekend, maar waarschijnlijk liggen op het X-chromosoom genen die een wisselwerking aan gaan met een autosomaal gen om een vruchtbare man te pro- duceren. Bij een hybride man kan het X-chromosoom die wisselwerking niet aangaan, omdat het autosomale gen van een andere soort is. Bij vrouwen treedt dit probleem niet op, omdat ze altijd ook nog een X-chromosoom van hun moeder (van dezelfde soort) krijgen. Voor succesvolle hybridisatie is het dus nodig dat het X-chromosoom onveranderd doorgegeven blijft worden, anders kunnen geen vruchtbare mannelijke nakomelingen ontstaan.

De grote mate van overeenkomst tussen de X-chromosomen van mens en chimpansee laat zich dus goed verklaren met Haldane’s regel. Bovendien zou je na een evolutionaire splitsing verwachten dat de X-chromosomen van beide soorten meer dan gemiddeld van elkaar verschillen. Het X-chromosoom evolueert namelijk sneller dan de rest van het genoom omdat het in mannen geen ‘reserve’-homoloog heeft. ‘De regel van Haldane is al voor zo’n veertig soorten beschreven’, zegt Beukeboom. ‘Maar ik vind het intrigerend dat het nu ook blijkt op te gaan voor mens en chimpansee.’

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 augustus 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.