Je leest:

Een hartaanval inademen

Een hartaanval inademen

Auteur:

Je hebt geen overgewicht, eet gezond en probeert elke dag netjes dertig minuten te bewegen. Met die leefstijl denk je de kans op een hartaanval aanzienlijk te verkleinen. Toch blijken veel mensen die een hartaanval krijgen niet tot de klassieke risicogroepen te behoren. Zien we iets over het hoofd? Het relatief nieuwe onderzoeksgebied Environmental Cardiology probeert een verklaring te vinden voor de relatie tussen hartziekten en luchtvervuiling. Lopen we op dit moment allemaal het risico om een hartaanval in te ademen?

De ontwikkeling van hart- en vaatziekten is heel complex en het resultaat van een constante wisselwerking tussen onze genetische samenstelling en onze omgeving. Genetische factoren (zoals leeftijd) zijn de kritische componenten en de omgeving kan de ontwikkeling van een ziekte remmen of juist bevorderen. Eén of twee glaasjes rode wijn per dag doen je hart goed, maar regelmatig patat met mayonaise eten is af te raden. Dankzij dergelijke kennis is het aantal doden als gevolg van hart- en vaatziekten vanaf 1960 sterk gedaald.

Dat neemt niet weg dat hartproblemen nog steeds bovenaan staan bij de belangrijkste doodsoorzaken in de industriële wereld. Sterker nog: de daling die in 1960 is ingezet, lijkt steeds minder sterk en de laatste jaren is er zelfs sprake van een toename. De voorspelling is dat in 2020 wereldwijd ruim 36 procent van de sterfgevallen te wijten is aan hart- en vaatziekten. Luchtvervuiling lijkt hierin een belangrijke rol te spelen. De effecten zijn meestal maar klein, waardoor onderzoek naar de relatie tussen hartziekten en vervuiling erg lastig is. Toch zijn er al de nodige resultaten geboekt.

Sterfgevallen dankzij staalmijn

Een relatie tussen luchtvervuiling en hartziekten werd voor het eerst aangetoond in een groots opgezette studie in zes Amerikaanse steden. Mensen die leven in een industrieel gebied met een hoge vervuilingsgraad bleken eerder te sterven dan hun familieleden die in een schonere omgeving wonen. Bovendien is in 250 steden wereldwijd opgemerkt dat een piek in luchtvervuiling leidt tot een piek aan sterfgevallen door hartaanvallen. Ook op kleine schaal worden effecten gezien. Zo is er het voorbeeld van een staalmijn in Salt Lake City. Toen deze mijn tijdelijk sloot, nam het aantal sterfgevallen in de stad af met ongeveer vijf procent. Na heropening was het sterftecijfer vlug weer terug op zijn oude niveau.

Industriegebied
Mensen die in een industrieel gebied wonen, leven over het algemeen minder lang dan mensen in een schonere omgeving. In 250 steden over de hele wereld volgde een piek in het aantal hartaanvallen op een piek in de luchtvervuiling. Er lijkt dan ook duidelijk een relatie tussen luchtvervuiling en hartziekten te zijn.

Het onderzoeksgebied ‘Environmental Cardiology’, dat pas vier jaar bestaat, probeert de relatie tussen luchtvervuiling en hartziekten te verklaren. Er zijn wereldwijd slechts een aantal wetenschappers die zich specifiek met dit vakgebied bezig houden. Aruni Bhatnagar van de Universiteit van Louisville is gespecialiseerd in vervuilende aldehyden en de invloed daarvan op onze bloedvaten. Zijn collega Robert Brook van de Universiteit van Michigan onderzoekt de effecten van fijnstof op het hart.

Scheurende plaques

Aldehyden zijn vervuilende stoffen die in hoge concentraties voorkomen in uitlaatgassen van auto’s, smog en bij verbranding van organisch materiaal als hout, papier of karton. Daarnaast vind je ze met regelmaat in diepvriesproducten, drinkwater en olie die meerdere malen verwarmd is geweest. Bhatnagar: “In je dagelijkse glaasje water zitten gemiddeld 36 verschillende aldehyden. De effecten van deze stoffen op de gezondheid van hart en bloedvaten zijn inmiddels vrij goed onderzocht.”

Aldehyden in je sigaret

Een zeer bekende aldehyde is de stof butadieen die onder andere voorkomt in sigarettenrook. Net als andere aldehyden beschadigt butadieen de bloedvaten. Dit gebeurt al bij een concentratie die veel lager is dan de hoeveelheid die nodig is om bijvoorbeeld kanker te veroorzaken. Roken beschadigt mitochondriaal DNA in je aorta. Stoppen met roken heeft na jarenlange blootstelling voor het hart weinig zin. Bhatnagar: “Na stoppen met roken wordt schade in de longen van ratten gerepareerd, maar schade aan de bloedvaten is blijvend.”

Aldehyden kunnen zowel een acuut als een chronisch effect op het hart hebben. Bij een directe blootstelling aan een hoge dosis stopt het hart vrijwel onmiddellijk met samentrekken. Als je lange tijd met regelmaat in contact komt met een lage dosis vervuilende stof hoopt zich dit op in de lichaamsslagader (aorta). Bhatnagar: “Bij muizen hebben we gezien dat de concentratie cholesterol in het bloedvat hierdoor toeneemt. Er ontstaat dan sneller een gevaarlijke opeenhoping of plaque. Bovendien zorgen aldehyden ervoor dat de kans dat zo’n plaque daadwerkelijk scheurt en daarmee een hartaanval veroorzaakt, toeneemt. Dit komt waarschijnlijk doordat de vervuilende stoffen enzymen activeren die de plaque actief afbreken.”

Filevervuiling
Aldehyden vind je overal: in uitlaatgassen van auto’s, in smog, in verbrandingsresten en zelfs in je dagelijkse glaasje water. Aldehyden verhogen het cholesterolgehalte van het bloed en de kans dat een opeenhoping (plaque) in de bloedbaan scheurt, neemt toe.

Fijnstof slecht voor de bloeddruk

Fijnstof deeltjes hebben een diameter van 2,5 micrometer of minder en dringen daardoor moeiteloos door tot diep in de longen. Uiteindelijk kan fijnstof zo ook terecht komen in de bloedbaan. Dit heeft invloed op het functioneren van het hart. Brook: “Een versnelde hartslag, sterke variatie in de hartslag en onregelmatige hartkloppingen komen veel voor. Uit studies met ratten weten we inmiddels dat fijnstof via een ontsteking aan het hart zorgt voor een hele snelle toename van de bloeddruk. Dat zou de genoemde effecten kunnen verklaren.”

De samenstelling van vervuilende deeltjes in de lucht is heel variabel en hangt af van geografische locatie, klimaat, seizoen, industrie en verkeer. Aldehyden en fijnstof zijn dus zeker niet de enige vervuilers die problemen veroorzaken. Ook over het gasvormige ozon is het een en ander bekend. Ozon is heel effectief bij het in gang zetten van een ontsteking aan het hart en doet bovendien de hoeveelheid cholesterol in het bloed toenemen. Via welk mechanisme gassen invloed op hartziekten uitoefenen, is nog slecht onderzocht.

Schoorsteenpijp
De samenstelling van vervuilende deeltjes in de lucht is niet constant. In deze wolken kan van alles zitten. Daarom is het nog een hele klus om uit te puzzelen welke stoffen een nadelig effect hebben op de gezondheid van het hart.

Hoe groot is de kans om een hartaanval in te ademen nu eigenlijk? Bhatnagar en Brook menen allebei dat vervuiling op zich niet tot een hartaanval zal leiden. Alleen bij mensen die gevoelig zijn voor hartziekten of een zwakke afweer hebben, bestaat de kans dat vervuilende stoffen het ontstaan van een hartaanval bespoedigen. Voor die mensen is binnen blijven op dagen dat de luchtvervuiling piekt wellicht verstandig, zo denken de onderzoekers.

Bronnen

Het symposium ‘Environmental Factors in Heart Disease’ werd gehouden op 21 april 2009. Aruni Bhatnagar van de Universiteit van Louisville sprak over hartziekten en blootstelling aan aldehyden. Robert Brook van de universiteit van Michigan gaf een lezing over luchtvervuiling en hoge bloeddruk.

Cardiovascular pathophysiology of environmental pollutants (Aruni Bhatnagar), American Journal of Physiology, 2004

Zie ook

Onderzoeksgroep ‘Environmental Cardiology’ van de Universiteit van Louisville (Engels) Filerijden ongezond? (Kennislinkartikel ism NIBI) AIRNET: een themanetwerk over luchtvervuiling en gezondheid (Engels) Het hart (Kennislinkdossier)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 augustus 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE