Je leest:

Een echte pyromaan is zeldzaam

Een echte pyromaan is zeldzaam

Auteur: | 11 februari 2009

Veel media schrijven de Australische bosbranden toe aan gewetenloze pyromanen. Onterecht, want uit onderzoek blijkt dat pyromanen zeldzaam zijn. Bovendien is een pyromaan per definitie géén massamoordenaar, legt psycholoog Ernst Ameling uit. Criminoloog Rebekah Doley herkent het misverstand: “Mensen denken dat elke seriebrandstichter een pyromaan is. Maar dat klopt niet.”

Zuid-Australië staat in brand en dat verhit de gemoederen daar behoorlijk. “Sommige van deze branden zijn moedwillig aangestoken door pyromanen, en als ze gepakt worden, moeten we ze voor de rest van hun leven opsluiten”, schrijft de bekende Australische journalist Derryl Hinch. Premier Kevin Rudd noemde de brandstichters massamoordenaars. Ook in Nederland was de koppeling tussen een aangestoken bosbrand en pyromanie snel gelegd. Op de voorpagina van dagblad De Pers stond gisteren een artikel over pyromanen bij de brandweer – “Spelen met vuur. Australië brandt.”

Kevin Rudd, de premier van Australië, over de mogelijke aanstichters van de bosbranden: “Wat zeg je over zo iemand? Er zijn geen woorden voor, behalve massamoord.”

Het beeld van een gewetenloze pyromaan die met een pak lucifers probeert zoveel mogelijk chaos en verwoesting te veroorzaken dringt zich op. Maar klopt dat wel? Het antwoord is nee. Zo zijn er feitelijk maar erg weinig pyromanen. “Pyromanie – expres brandstichten met als enige doel brandstichting – is een zeldzaam fenomeen dat bovendien zelden verklaart waarom iemand steeds weer iets in de fik steekt”, aldus de Finse psychiaters Nina Lindberg en haar collega’s. Zij onderzochten 90 mensen die voor psychiatrisch onderzoek waren opgenomen omdat ze meerdere keren iets in brand hadden gezet. Van hen bleken welgeteld drie te voldoen aan de diagnose pyromanie.

Ook in de praktijk zijn pyromanen zeldzaam, vertelt psycholoog Ernst Ameling. “Ik heb zo’n 16, 17 jaar op het Pieter Baan Centrum gewerkt, ook als leidinggevende. Daar heb ik misschien twee of drie echte pyromanen gezien. De meeste gevallen kwam ik tegen in de gevangenis, waar ik ongeveer tachtig pyromanen heb onderzocht.”

In de deelstaten New South Wales en Victoria is ruim 330.000 hectare bos in as gelegd. Meer dan 750 huizen zijn verwoest, 78 mensen ernstig verbrand en naar verwachting 200 mensen of meer omgekomen.

Een pyromaan is per definitie geen massamoordenaar

Volgens Ameling klopt er nog iets niet aan het beeld van de bloeddorstige pyromaan. “Een pyromaan heeft nooit de intentie om andere mensen pijn te doen of om te brengen. Ze stichten juist brand op plekken waar ze geen mensenlevens in gevaar brengen, zoals verlaten schuurtjes. Als iemand brand heeft gesticht met het idee om zoveel mogelijk infrastructuur en levens te vernietigen, is hij per definitie geen pyromaan. De Australische premier noemt de brandstichters in een emotioneel moment massamoordenaars. Maar de ‘diagnose’ massamoordenaar sluit de diagnose pyromanie uit.”

De kans dat de Australische bosbranden het werk zijn van pyromanen lijkt dus erg klein, al kun je het volgens Ameling niet uitsluiten. “Wat natuurlijk wel kan is dat een pyromaan uit zijn behoefte aan aandacht een bosbrandje op een afgelegen plek heeft laten beginnen en niet heeft stilgestaan bij de mogelijke gevolgen. Veel pyromanen zijn niet erg intelligent. Maar zo iemand zou enorm last krijgen van zijn geweten en zichzelf waarschijnlijk aangeven bij de politie – hoewel hij daar door de uitspraken van de premier niet echt toe wordt aangemoedigd.”

Volgens Ameling is zo’n 10% van de pyromanen betrokken bij de brandweer. Dit percentage baseert hij op zijn ervaring: het is er nooit van gekomen om hierover een wetenschappelijke onderzoek te publiceren in een vakblad.

Pyromanie als mediadiagnose

Dat de media de Australische bosbranden toeschrijven aan het werk van pyromanen, is dus op zijn zachtst gezegd voorbarig. Bovendien gebruiken ze de term niet correct. Volgens de hoogleraren in de psychiatrie Geller, McDermeit en Brown is dat niet zo vreemd. Uit hun onderzoek bleek dat mensen die niet in de psychiatrie werken vaak niet weten wat een pyromaan precies is. “Psychiaters stellen zelden de diagnose pyromanie, maar politiemensen en brandweerlieden gebruiken het [woord] vaak. (…) Onze resultaten laten zien dat pyromanie opvallend slecht begrepen wordt.”

Criminoloog Rebekah Doley deed onderzoek naar Australische brandstichters en is het met hen eens. “Veel mensen die niet in de psychiatrie of psychologie werken denken dat elke seriebrandstichter een pyromaan is. Maar dat klopt dus niet.”

Nina Lindberg en collega’s publiceerden hun resultaten in 2005 in het vakblad BMC Psychiatry onder de titel ‘Looking for pyromania’. Rebekah Doley publiceerde in 2003 in the British Journal of Criminology onder de titel ‘Pyromania: fact or fiction?’. Van Geller, McDermeit en Brown verscheen in 1997 het artikel ‘Pyromania: what does it mean?’ in het vakblad Journal of Forensic Sciences.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 februari 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.