Je leest:

Een beetje anarchie kan geen kwaad

Een beetje anarchie kan geen kwaad

Auteur:

De nieuwste herziene spelling, die in augustus 2006 officieel wordt ingevoerd, heeft begin dit jaar flink wat ophef veroorzaakt in de media en uiteindelijk zelfs geleid tot een spellingsboycot. Een aantal media kozen voor het alternatief dat het Genootschap Onze Taal bood met de witte spelling. Een onafhankelijke groep internetjournalisten volgt nu een derde initiatief: de blauwe spelling, opgesteld door taalkundigen van de Landelijke Onderzoekschool Taalwetenschap.

De ophef in de media over de nieuwe spelling die begin dit jaar in volle gang was leek even gesust, maar nu wordt de knuppel opnieuw in het hoenderhok gegooid. Dit keer door een groep die zich tijdens het eerder genoemde debat opvallend stil hield. Met enige vertraging, de nieuwe spelling werd immers in het najaar 2005 al aangekondigd, is het gekrakeel nu in volle hevigheid losgebarsten in de wereld van taalkundigen. Naast de witte spelling bestaat er sinds deze week een blauwe spelling. Deze spelling is ontworpen in opdracht van een groep internetjournalisten die de lees- én schrijfbaarheid van geschreven tekst voorop wil stellen. Voor de lezer die het allemaal niet meer volgt hier een kort overzicht.

Kennislink geeft de eerste 100 exemplaren van het Blauwe Boekje weg!

Prof. dr. Martin Everaert (links) presenteert het eerste exemplaar van het blauwe boekje aan Kennislink’s hoofdredacteur, Carl Koppeschaar. bron: LOT.

Download het persbericht: ‘Blauwe spelling opgeleverd’

Groene spelling

Het eerste Groene Boekje stamt uit 1954. Pas in 1994 werd een nieuw spellingsbesluit aangenomen dat was voorgedragen door de Nederlandse Taalunie. Deze spelling is in 1996 officieel geworden. Met het tweede Groene Boekje is ook besloten om de spelling elke 10 jaar te herzien. Het derde boekje lag in het najaar van 2005 al in de winkel, en zal in augustus 2006 officieel van kracht zijn. De woordenlijst is ook op internet te raadplegen. Deze nieuwe spelling is alleen wettelijk verplicht voor ambtenaren en scholieren.

De groene spelling van de Nederlandse Taalunie: wettelijk verplicht voor ambtenaren en scholieren.

Witte spelling

De Taalunie liet aanvankelijk weten slechts enkele fouten uit de spelling van 1996 recht te trekken, maar kwam vervolgens toch met een hele lijst vernieuwingen die menig Nederlander in het verkeerde keelgat schoot. Al vrij snel kondigden verschillende media aan dat zij de nieuwe spelling zouden gaan boycotten. Een mooi alternatief werd geboden door het Genootschap Onze Taal: zij introduceerden de witte spelling. In februari kopten de kranten dat de witte spelling gevolgd zou worden door de PCM-kranten, een aantal opiniebladen (Elsevier), de NOS en Planet Internet.

De witte spelling van Onze Taal: dit initiatief wordt gevolgd door de PCM-kranten, een aantal opiniebladen, de NOS en Planet Internet.

Het Genootschap Onze Taal speelt met de witte spelling (“met minder, eenvoudiger, leerbaarder en praktisch bruikbaarder spellingregels”) in op de behoefte die bestaat bij een aantal grote kranten om de spelling vooral begrijpelijk te houden. Deze spelling is vooral een voortzetting van de spelling van 1995 met een aantal logische aanpassingen.

Blauwe spelling

Verschillende internetjournalisten, schrijvers van weblogs en andere mensen die met dit nieuwe medium werken willen nog een stapje verder gaan door een spelling te hanteren die èn makkelijk leesbaar is, én makkelijk te schrijven. Kennislink heeft daarom de Landelijke Onderzoekschool Taalwetenschap (een collectief van taalkundige onderzoeksgroepen aan verschillende Nederlandse universiteiten) uitgedaagd met een spelling speciaal voor dit medium te komen, die tevens aansluit bij de grootste doelgroep van internet: jongeren. De onderzoekschool stelde haar eigen spellingscommissie samen, waarin een tiental taalkundigen van verschillende universiteiten zitting had. De commissie blijft vooralsnog anoniem, omdat de blauwe spelling geen harde taalkundige regels volgt en daarmee tegen het zere been van sommige vakgenoten (zoals leden van de spellingscommissie van het Groene Boekje) kan zijn. Voor de samenstelling van het Blauwe Boekje is men uitgegaan van de wensen van de internetgebruiker. Uit internetfora, e-mails en vraaggesprekken met onder andere 104 middelbare scholieren distilleerden de LOT-onderzoekers het natuurlijke taalbeeld van internettende Nederlanders.

Internetters worstelen al jaren met hun tekstverwerker om accenten, trema’s en koppeltekens op het scherm te toveren. In informele e-mails en chatdiensten worden die tekens vaak opgeofferd aan de schrijfsnelheid. Wie toch in correct Nederlands e-mailt, msn’t of sms’t, betaalt een hoge rekening. De speciale toetsencombinaties voor accenten kosten enige vingergymnastiek en dat verhoogt de kans op rsi.

Een greep uit de nieuwe regels:

-d/t regel: nooit t na d: jij word, hij word, hij rijd, hij houd -nooit tussen-n: kippeei, pannekoek, paardebloem, ideeeloos -Engelse woorden in gedeeltelijk Engelse spelling: gedelete, geskate, geemaild -geen apostrof: smsen, msnen -altijd k ipv c: aktie, produktie -nooit hoofdletters behalve aan begin van de zin: engelse taal, vwo, havo -geen diacritische tekens, zoals trema’s e.d.: vwoer, ideeeloos, appel, kanoen -alleen komma’s in de zin, geen puntkomma’s e.d. -samenstellingen altijd aan elkaar: 24uurseconomie, vutpremie -ook Engelse samenstellingen: online, offscreen

De blauwe spelling van LOT: speciaal gericht op internetgebruikers.

Smurfentaal

“De blauwe spelling verwijst met een knipoog naar de bekende smurfentaal [=straattaal, redactie]” aldus Martin Everaert, directeur van LOT: “Daarmee willen wij aangeven dat er niks mis is met de nieuwe taaltrends onder jongeren. Maar het blauw in onze spelling staat vooral voor helderheid. Deze spelling is eenvoudig te leren, het blauwe boekje is er om één keer door te lezen en het dient in die zin niet als naslagwerk.”

Kennislink hielp bij het LOT-onderzoek door via bevriende docenten leerlingen te werven. Als dank voor die bijdrage kreeg Kennislink’s hoofdredacteur Carl Koppeschaar op donderdag 30 maart het eerste exemplaar van het blauwe boekje uitgereikt. Koppeschaar voelde zich vereerd dat hij het eerste exemplaar mocht ontvangen: “Wij zijn een modern medium en willen graag met onze tijd meegaan. Het internet verdient zijn eigen spelling. We zijn trots dat we op deze manier ook aan kunnen sluiten bij de belevingswereld van onze doelgroep. Jongeren blijken heel goed in staat om verschillende taalvarianten te gebruiken: op school moeten zij de officiele spelling volgen, maar als zij achter de computer zitten te MSN’en gebruiken zij een makkelijker systeem dat aansluit bij dit medium. Gebruikersvriendelijkheid staat ook voor ons voorop.”

bron: LOT. Klik op de afbeelding voor een versie op hoge resolutie.

Chaos

Marc van Oostendorp, als taalkundige werkzaam bij Onze Taal, en dus tevens voorstander van de witte spelling, reageert vol ongeloof op het initiatief van de blauwe spelling: “Dit is te belachelijk voor woorden. Hiermee wordt de verwarring nog groter. De blauwe spelling wil helderheid bieden, maar mensen weten van gekkigheid niet meer wat ze moeten doen. De chaos is nu compleet.”

Binnen de taalkundige wereld lijkt inderdaad het hek van de dam: op internet zijn momenteel verschillende spellingsvoorstellen te vinden. In een bijdrage op de website van Onze Taal stelt Frank Jansen (UU) voor om de spelling elk jaar te veranderen op basis van frequentiegegevens van de zoekmachine Google.

Volgens professor Fred Weerman (UvA) heeft regelgeving weinig zin, de spreektaal gaat toch haar eigen gang. In Taalschrift, een maandelijks e-magazine van de Nederlandse Taalunie, zegt hij:

“..laten we daarom blij zijn dat er naast de officiële spelling straks ook een ‘witte spelling’ komt. Een beetje anarchie kan geen kwaad. We kunnen dan wat minder verkrampt omgaan met het Nederlands en ons concentreren op waar het werkelijk om gaat: je gedachten helder onder woorden brengen.”

Ook Kennislink gaat in augustus over op de blauwe spelling.

Kwestie van smaak

De voorstanders van de blauwe spelling zien geen gevaar in het naast elkaar bestaan van meerdere spellingen: “Net zoals iedereen zijn eigen politieke voorkeur heeft, kiest straks iedereen de spelling die zijn voorkeur geniet”, aldus Everaert. Kennislink bekent alvast kleur en gaat in augustus over op de blauwe spelling.

De blauwe spelling van de LOT ligt medio april in de boekhandel. Het boekje telt 992 bladzijden en kost 34,95 euro. Trouwe en fanatieke bezoekers van Kennislink kunnen voor die tijd al een exemplaar bemachtigen. Vanaf komende zaterdag kunnen bezoekers zich op de speciale bestelpagina opgeven. De eerste 100 mensen die reageren krijgen na verder contact het blauwe boekje thuisbezorgd.

De weggeefactie was, net als het blauwe boekje zelf, natuurlijk een 1 aprilgrap…desalnietemin hebben meer dan 400 gegadigden zich opgegeven voor een gratis exemplaar van deze spellingsgids!

Download het persbericht: ‘Blauwe spelling opgeleverd’

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 maart 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE