Je leest:

Dubbel goud op kunstbenen

Dubbel goud op kunstbenen

Auteur: | 16 juli 2012

Elf maanden oud was hij, toen zijn beide benen werden geamputeerd. Oscar Pistorius werd geboren zonder kuitbenen en een amputatie leek zijn ouders en artsen de beste optie. Toch is hij de eerste atleet die deze zomer in Londen aan zowel de Paralympische Spelen als aan de Olympische Spelen mee doet. Op kunstbenen van koolstofvezels.

Pistorius groeide op in fanatiek sportland Zuid-Afrika. Omdat hij zijn eerste stappen op beentjes van glasvezel zette wist hij ook niet beter dan op protheses mee te sporten met zijn leeftijdsgenoten. Op de middelbare school was hij een fanatiek rugbyspeler, maar toen hij geblesseerd raakte, raadde zijn docent hem atletiek aan.

Pistorius bleek een talent, maar vooral een doorzetter. In 2004 liep hij zijn eerste grote wedstrijd tijdens de Paralympische Spelen in Athene en hij liet de gedoodverfde winnaar op de 200 meter ver achter zich. Sindsdien is hij alleen maar sneller gaan lopen en heeft hij grootse plannen. ‘You’ll never progress if your mind is on your disability’, zoals hij het zelf zegt. Hij wil de eerste renner zijn die zowel goud op de Paralympische als op de Olympische Spelen wint.

Oscar Pistorius tijdens een groot sportevenement in IJsland in 2008.
Wikimedia Commons

J-benen

Pistorius rent op Cheetahs. Protheses bestaande uit samengeperste laagjes supersterke, veerkrachtige koolstofvezels, gemaakt door de IJslandse firma Össur.

Ze hebben een J-vorm, met een rechte lijn vanaf de aansluiting op de knie naar beneden en dan een scherpe hoek naar voren, naar de ‘voet’. Ze kosten tussen de 15.000 en 18.000 dollar per stuk. Voor een avondje in de kroeg zijn ze niet zo geschikt, maar de enorme veerkracht maakt ze perfect om hard mee te rennen. Stilstaan kan je er bijna niet mee.

Waarom rent hij de andere deelnemers er dan toch (nog) niet uit? “Pistorius verliest veel tijd bij de start”, legt hoogleraar Biomechatronica en Biorobotica Frans van der Helm van de TU Delft uit. “Doordat Pistorius geen kuitspieren heeft, mist hij spiermassa die de andere renners wel hebben, hij moet alle kracht uit zijn heupen en knieën halen. Daarnaast mist hij ook de stabiliteit die de anderen wel hebben, hij voelt geen contact met de grond. Maar, eenmaal op snelheid haalt hij veel renners in omdat hij de energie beter kan vasthouden.”

Hij is daarom ook beter op de 400 meter dan op de 100 meter. “De energie die hij opslaat in de veer bij het neer komen kan hij weer gebruiken bij de afzet. Valide renners gebruiken 50 procent van de energie die wordt opgeslagen om de volgende stap te zetten. Pistorius haalt bijna 70 procent uit de veerwerking en hoeft er dus zelf minder energie in te stoppen.”

Materiaaldoping

Maar is dat wel eerlijk? Was Pistorius ook zo snel gegaan als hij was opgegroeid met twee benen? “Sport is per definitie niet eerlijk, anders zou er geen winnaar zijn”, zegt van der Helm. “Ik vind het wel mooi als er een beetje competitie is. Je kunt het ook als onderdeel van de competitie zien om voor de beste materialen en techniek te zorgen, zeker als je sport daar erg van afhankelijk is. Kijk je echter bijvoorbeeld naar de rolstoelrijders die een marathon rijden dan is het wel een ander verhaal. Dat heeft niets meer met lopen te maken. Zij eindigen een half uur voor de eerste loper en mogen daarom ook niet meedoen met gewone wedstrijden.”

Frans van der Helm, hoogleraar mens-machinesystemen werkt op de TU Delft aan materiaalverbeteringen voor de sport.
Thomas van Dijk

Moeten valide renners dan ook niet beschermd worden tegen de Cheetahs van Pistorius? Is dit niet gewoon ‘materiaaldoping’ die – net als doping met anabolen en EPO – verboden moet worden? Die vraag stelde de atletiekfederatie IAAF ook en in 2007 concludeerde de Duitse biomechanicus Gert-Peter Brüggemann dat Pistorius wel degelijk voordeel heeft van zijn kunstbenen, vanwege de grote veerkracht van de Cheetahs.

Sneller dan de snelste vrouw

Pistorius vocht de zaak aan en won de strijd via het Hof voor Arbitrage van de Sport. “De Duitse wetenschappers hadden Pistorius alleen op het rechte stuk bekeken. Daar heeft hij inderdaad voordeel van zijn veerprotheses. Maar een Amerikaanse onderzoeksgroep, die ook de start bekeek, concludeerde een jaar later dat er van significant voordeel tot op heden geen sprake is. Hij heeft immers nog geen gouden medaille gewonnen bij een wedstrijd waaraan ook gezonde lopers mee doen. Wint hij die wel, dan wordt het een ander verhaal denk ik”, legt Van der Helm uit.

Oscar Pistorius neemt het op tegen paralympische sporters met ‘maar’ één kunstbeen. Zouden zij in het nadeel zijn?
Athensash.com

Pistorius’ persoonlijk record op de 400 meter staat op 45,07 seconden. Dat is bijna twee seconden langzamer dan het wereldrecord van 43.18 seconden dat de Amerikaan Michael Johnson in 1999 rende, maar wel bijna drie seconden sneller dan de snelste vrouw, de Oost-Duitse Marita Koch die het record van 47.60 seconden rende in 1985.

Mank paard

Binnen de Paralympische sport ligt dat anders. Doordat Pistorius beide benen mist en dus synchroon met twee Cheetah protheses kan lopen, ondervindt hij voordeel ten opzichte van de renners die ‘maar’ één been missen. Van der Helm: “Zij hebben last van de discrepantie en lopen een beetje als een mank paard. Ze hebben op de rechte stukken een handicap ten opzichte van de dubbel-geamputeerden. Bij de start hebben ze juist een voordeel want daar kunnen ze meer vermogen leveren.”

Rolstoelbasketbal

Als Van der Helm de kans zou krijgen de protheses van Pistorius nog verder te verbeteren, zou hij die graag aangrijpen. “Ik denk dat er nog wel een en ander aan te verbeteren valt en daar hebben wij hier in Delft zeker de expertise voor. We doen hier veel onderzoek aan veersystemen. Pistorius loopt met een redelijk conventionele veer, ik denk dat wij hier nog geavanceerdere veersystemen hebben, die we ook bij robots inzetten. We zouden nog eens goed moeten kijken wat hij precies nodig heeft, maar dan valt er nog wel een paar procent winst te behalen.”

Zal het Nederlandse team het er dankzij de rolstoelen van de TU Delft beter vanaf gaan brengen?
Wikimedia Commons

Deze zomer tijdens de Paralympische Spelen zijn er (nog) geen protheses van de TU Delft op de renbaan te vinden, maar bij het rolstoelbasketbal zal het Nederlandse team in rolstoelen van de universiteit rijden. “We hebben samen met de Haagse Hogeschool naar het materiaal gekeken en daarbij voornamelijk gelet op de snelheid en de wendbaarheid. Die is verbeterd door stijver en lichter materiaal te gebruiken, waardoor alle energie die je inzet gebruikt wordt om snel te wenden.” Hoe beter de wending, hoe beter de prestatie. En eerlijk of niet, daar gaat het uiteindelijk om.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 juli 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.