Je leest:

Drugs op een rijtje

Drugs op een rijtje

Auteurs: en | 30 november 2001

Sommige drugs zijn al jaren verboden, andere worden in kleine hoeveelheden gedoogd en sommige zijn zo nieuw dat overheden nog niet weten dat ze in het drugcircuit circuleren.

Verborgen tussen legale producten, in ingeslikte ballonnetjes of op andere onopvallende manier komen de drugs het land binnen.De herkomst van drugs varieert. Zo kan men de herkomst van heroïne en andere opiumderivaten traceren naar landen zoals Afghanistan, waar uitgestrekte velden vol papavers voor de lokale machthebbers een belangrijke bron van inkomsten vormen. In Zuid-Amerika betreft het vooral de cocateelt. De bladeren van de cocaplant worden er eerst omgezet in een pasta, later haalt men daaruit de cocaïne. Elders, in de westerse wereld, zijn er professionele illegale laboratoria op afgelegen boerderijen of slonzige hobbyhokjes in garages waar met eenvoudige chemische middelen designerdrugs worden gemaakt. Amfetamine, XTC en verwante stoffen veroverden de laatste jaren een flinke markt. Cannabisproducten komen soms op grote schaal uit warmere landen, maar worden tegenwoordig ook op de vensterbank geteeld.

Tabel met bekende drugs en hun eigenschappen (deel1).

Tabel met bekende drugs en hun eigenschappen (deel 2).

Al die stoffen hebben gemeen dat ze mensen beïnvloeden. Tussen de oren verstoren drugs de signaalverwerking door de hersencellen. Sommige grijpen kortstondig in en veroorzaken zo een high gevoel. Andere stoffen verstoren langdurig de tere balans in de hersenen. De gebruiker heeft dan steeds weer zo’n stof nodig om lekker in zijn vel te zitten, en een gebrek zorgt voor heftige ontwenningsverschijnselen. Verslaving is het gevolg.

De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat ongevaarlijke drugs niet bestaan. En dat ligt niet alleen aan de onzuiverheid van sommige preparaten, door leveranciers uit winstbejag versneden met vreemde opvulmaterialen. Onderzoeken tonen aan dat ook bij gebruik van softdrugs beschadigingen in de hersenen optreden en er hersencellen kunnen sterven. Datzelfde geldt overigens voor een algemeen geaccepteerde drug, alcohol, die ook verslavend is.

Complex orgaan

Het menselijk brein is een complex orgaan, niet alleen anatomisch maar ook biochemisch. Continu komen er aan zenuwuiteinden signaalstoffen vrij, de neurotransmitters, die een signaal overdragen op de volgende zenuwcel. Daarbij kan het lichaam een enorme variëteit aan signaalstoffen inzetten. De meest bekende neurotransmitters zijn kleine chemische verbindingen zoals dopamine, serotonine, gamma-aminoboterzuur en acetylcholine. Daarnaast maakt het lichaam ook neurotransmitters die bestaan uit een paar aminozuren, waaronder enkefaline en endorfine. Drugs grijpen in op de signaaloverdracht tussen zenuwcellen. Daarbij hebben ze ingrijpende effecten op de stemming, waarneming, denkpatronen en zelfs gedragspatronen. Ook op langere termijn kunnen ernstige effecten optreden, zoals psychische afwijkingen, bijvoorbeeld paranoia.

De opname van drugs door het lichaam gaat in vijf stappen. Allereerst is er de opname in het lichaam, door ze te slikken, te spuiten of in te ademen. Daarna volgt de resorptie van de stoffen in het bloed. De bloedsomloop transporteert de drugs naar de hersenen, waar de verbindingen een stevige drempel moeten overschrijden, de bloed-hersenenbarrière. Tenslotte volgt de binding van de drugs aan bepaalde eiwitten. Doorgaans gaat het overgrote deel van een drug in het lichaam verloren. Het spijsverteringskanaal maakt korte metten met veel stoffen. Niettemin kan een kleine hoeveelheid die in de hersenen weet door te dringen, al voldoende zijn voor het gewenste effect.

Aangrijpingspunt

Welk effect de drug heeft, hangt af van de plek waarop die aangrijpt. Stimuleert de verbinding de afgifte van een neurotransmitter, of verhindert hij dat een zenuwcel de overbodige neurotransmitters weer opneemt? Of werkt de stof rechtstreeks op de receptor die een hersencel tot activiteit aanzet?

Sommige hallucinogene drugs, zoals LSD en de klassieke paddoverbinding psilocybine, werken in op receptoren die gevoelig zijn voor de neurotransmitter serotonine. Cocaïne remt het transporteiwit dat dopamine verwijdert uit de synaps tussen twee zenuwcellen, zodat de dopamineconcentratie daar stijgt. Benzodiazepinen, waaronder valium, versterken de werking van gamma-aminoboterzuur, een neurotransmitter die onder meer een rol speelt bij het onderdrukken van angstgevoelens. Morfine en andere opiumderivaten imiteren de werking van de lichaamseigen endorfinen, die vermoedelijk een rol spelen bij de pijngewaarwording. Vandaar dat we die verbindingen verdovend noemen. Inmiddels zijn er in de hersenen ook cannabinoïdereceptoren gevonden, waaraan de werkzame stof uit marihuana en wiet (tetrahydrocannabinol) kan binden.

Drugs zijn drugs omdat ze mensen beïnvloeden. Ze zijn verboden, en dat werkt een alternatief circuit in de hand, waarbij de schaarste aan middelen de prijs opdrijft en de criminele winsten verhoogt. Bovenal zijn ze gevaarlijk, doordat ze – verslavend of niet – sluipend schade kunnen berokkenen aan de hersenen. En dan hebben we het nog niet over de domme dingen die iemand kan doen in de roes of verdoving die de middelen opwekken.

Dit artikel is een publicatie van Natuurwetenschap & Techniek.
© Natuurwetenschap & Techniek, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 november 2001

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.