Je leest:

Drijven, zwemmen of vliegen

Drijven, zwemmen of vliegen

Oversteek voorouders Malagassische bewoners achterhaald

Auteur: | 19 maart 2012

Op het eiland Madagaskar leven heel veel gewervelde dieren die nergens anders voorkomen. Vandaag publiceren wetenschappers hoe hun voorouders die oversteek maakten en wanneer ze dat deden. ‘Drijven’ blijkt daarbij een geliefdere methode dan gedacht.

Hoe de voorouders van de bewoners van Madagaskar er kwamen is al jarenlang onderwerp van debat. Van enkele soorten is bekend dat ze er vanaf het begin geleefd hebben en mee zijn gegaan toen Gondwanaland opbrak. Afrika ging de ene kant op, Azië de andere, en Madagaskar kwam 85-90 miljoen jaar geleden als eiland voor de kust van Mozambique te liggen.

Een sifaka van de soort Propithecus verreauxi behoort tot de familie van de lemuren. Deze dieren lijken erg op apen en worden dan ook wel ‘halfapen’ genoemd.
Connie Bransilver

Toch kwamen de meeste soorten er pas terecht nadat het eiland los kwam te liggen. Zwommen ze erheen? Vlogen ze? Of dreven ze mee op kleine eilandjes? Onderzoekers schrijven vandaag in Proceedings of The National Academy of Sciences (PNAS) dat voor sommige soorten drijven waarschijnlijker is dan altijd werd gedacht.

“Tegenstanders van de ‘drijftheorie’ zeggen dat het onmogelijk is om dieren over zulke grote afstanden te laten drijven. Voorstanders zeggen dat als je maar lang genoeg wacht, ook dingen die in eerste instantie onmogelijk lijken een keer gebeuren. In onze studie wordt deze theorie voor het eerst op grote schaal getest”, schrijft Karen Samonds, eerste auteur van de PNAS-publicatie, in een e-mail.

In hun literatuurstudie keken zij en de andere onderzoekers naar de herkomst van de Malagassische dieren en de manier waarop de beesten het eiland bereikten tijdens het Mesozoïcum (250-65 miljoen jaar geleden) en het Cenozoïcum (65 miljoen jaar geleden tot nu).

Deze gekko van de soort Uroplatus giganteus heeft zich goed vermomd. Het lijkt net een blaadje. Zou hij de oversteek drijvend hebben gemaakt?
Frank Glaw

Tussenstops

Omdat Madagaskar alleen tijdens de laatste 20-25 miljoen jaar van het Mesozoïcum een eiland was, hoefden soorten in de periode ervoor geen oversteek te maken. Soorten die over land konden gaan of zoetwaterdieren die via de rivieren zwommen, blijken zich tijdens het Mesozoïcum dan ook vaker te hebben gevestigd dan vliegende dieren.

Tijdens het Cenozoïcum, toen Madagaskar al een eiland was, waren de vliegers en de soorten die in zee konden zwemmen juist in het voordeel. Ook maakten er tijdens het Cenozoïcum vaker dieren vanuit Afrika de oversteek dan vanuit Azië, dat ineens veel verder weg lag.

11 tot 15 miljoen jaar geleden veranderden de oceaanstromen en werd het voor landdieren erg moeilijk om de oversteek te maken. Slechts enkele drijvende en zwemmende soorten koloniseerden Madagaskar nog na die tijd. Tijdens de periode ervoor, toen de stroomrichting gunstiger was, kwamen er veel meer landsoorten aan. Vliegende soorten hadden hier veel minder last van. Hun aantal nam juist toe na de verandering in oceaanstromen. Ook zijn zij vaker dan landdieren afkomstig uit Azië. Zij konden namelijk tussenstops onderweg maken in landen als India of op de Seychellen.

Deze kaart laat zien hoe de ligging van Madagaskar veranderde en hoe de verhouding tussen het aantal zoetwaterdieren, landdieren en zwemmers+vliegende dieren veranderde door de jaren heen.
PNAS, 19 maart 2012

Aangespoeld

De auteurs trekken uit de resultaten enkele logische conclusies. Zo moeten zoetwatervissen zich op Madagaskar hebben gevestigd voordat het een eiland werd. Daarna kregen ze geen concurrentie meer van nieuwe soorten.

Deze gestipte boomkikker van de soort Heterixalus alboguttatus komt alleen op Madagaskar voor.
Miguel Vences

Andere diergroepen hadden daar wel last van, zoals de amfibieën. Ook nadat Madagaskar los kwam te liggen, kwamen er nog soorten amfibieën bij. Zij zijn waarschijnlijk niet komen zwemmen. Hoewel er enkele soorten zijn die zout tolereren, houden de meesten soorten hier niet van. De auteurs achten de kans groot dat ze op stukken land of planten zijn aangespoeld.

Er zijn maar weinig grote landdieren op het eiland aangekomen. Zij moesten de oversteek zwemmend maken. Enkele reptielensoorten, zoals de krokodil, en enkele zoogdiersoorten, zoals het nijlpaard, slaagden erin. Zulke dieren bereikten veel minder vaak het eiland dan vliegende soorten.

Bijna alle zwemmende soorten zijn afkomstig uit Afrika. De oversteek vanuit Azië is zelfs voor een zwemmer toch echt te ver.

Meer zien van de bijzondere biodiversiteit op Madagaskar? Bekijk hier deel 1 van de eerste aflevering van de serie die de BBC over het eiland maakte

Bron:

  • K. Samonds et al, ‘Spatial and temporal arrival patterns of Madagascar’s vertebrate fauna explained by distance, ocean currents and ancestor type’, PNAS, 109(12), 19 maart 2012

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 19 maart 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.