Je leest:

Populaire cultuur en moslims

Populaire cultuur en moslims

Auteur: | 10 maart 2007

Moslims over de hele wereld lachen om een goede grap, vieren feest, kijken tv en houden van mode. In dit dossier wordt aandacht besteed aan deze alledaagse kant van het leven in de moslimwereld.

Als je te veel naar het nieuws kijkt, zou je denken dat de wereld alleen maar draait om Grote Gebeurtenissen: oorlog, conflict en natuurrampen. Draait jouw wereld om het stijgen van de zeespiegel of de Nederlandse euthanasie wetgeving? Waarschijnlijk niet. Je denkt vermoedelijk meer na over welke outfit je vandaag aan moet, welke film je vanavond wilt zien of welk feest je met je vrienden zult bezoeken. Die wereld van consumptie, stijl, entertainment, massacultuur en het alledaagse leven wordt ook wel populaire cultuur genoemd. Populaire cultuur vind je overal ter wereld en ook in de moslimwereld. Het leven van een moslim draait immers lang niet altijd om de Koran of de conflicten in het Midden-Oosten. Dit dossier geeft een andere kijk op het leven van moslims: het gaat over humor, feest, televisiekijken, muziek en mode.

‘Waarover men niet vrijuit spreken kan, daarover maakt men grappen,’ aldus humor-onderzoekster Kuipers.

Humor

“Er komt een man in de hemel die Mohammed wil spreken. Hij wordt doorgestuurd naar het koffiehuis waar Jezus en Mozes zitten te keuvelen. Daar aangekomen zegt hij tegen Jezus en Mozes dat hij op zoek is naar Mohammed. Jezus en Mozes schuiven een stoel bij voor de gestorvene en roepen vervolgens in de richting van de keuken: ‘Hé Mohammed, drie thee!’”

Dit is één van de grappen over Mohammed die er in de Arabische wereld de ronde doen, volgens arabist Woltering. Sinds de cartoonrellen van vorig jaar, waarbij moslims – van Teheran tot Londen- protesteerden tegen Deense spotprenten, staat het gevoel voor humor van moslims ter discussie. Maar met moslims kun je dus wel degelijk lachen, óók als het om Mohammed gaat. Dat wil zeggen, zolang je je maar aan de strenge regels van de etnische grap houdt.

Moslims voor de televisie

Veel Egyptenaren zijn ware soapverslaafden. Antropologe Abu-Lughod ging voor de Egyptische televisie zitten en onderzocht waar Egyptische soaps over gaan en welke rol ze in de Egyptische samenleving hebben. De opkomst van de orthodoxe islam blijkt een nieuw en controversieel thema in de soap.

Feest

Egyptenaren weten wat feest is. Tijdens mawlids (religieuze festivals) wordt er dagenlang in een uitgelaten sfeer gedanst, treden popartiesten op en kun je gokken. Je kunt er snacks, speelgoed en souvenirs kopen en er worden goochelaarskunsten vertoond. Maar volgens vele moslims passen deze uitbundige feesten niet binnen de moderne maatschappij. Arabist Schielke onderzocht hoe goed islam, moderniteit en feest in Egypte samengaan.

Antropologe Karin van Nieuwkerk dook in het Egyptische nachtleven van danseressen en muzikanten en zag dat de kunst van het verleiden lijkt plaats te hebben gemaakt voor de kunst van het geld verdienen.

De mawlid van as-Sayyid Ahmad al-Badawi in Tana (foto) is één van de grootste festivals in Egypte en trekt honderdduizenden feestvierders aan. Foto: Samuli Schielke

Jeugdcultuur

Je bent jong, Marokkaans en op zoek naar jezelf. Misschien biedt de muziek uitkomst: muziek geeft je een identiteit en creëert saamhorigheidsgevoelens. Antropologe Gazzah laat zien hoe rap en Chaabi (Marokkaanse volksmuziek) onderdeel zijn van de cultuur van Marokkaans-Nederlandse jongeren.

Muziek verbindt je niet alleen met anderen, maar kan ook worden gebruikt om je tegen iets of iemand af te zetten. Hiphop is bijvoorbeeld een goede uitlaatklep voor wie zich opwindt over het Nederlandse integratiedebat. Antropoloog De Koning toont dit aan in zijn analyse van de ‘Hirsi Ali Diss’.

De Marokkaans-Nederlandse rapper Salah Edin is net zo controversieel als de ‘Hirsi Ali Diss’. Hij verzet zich in woord en beeld tegen heersende Nederlandse normen. Marokkaans-Nederlandse jongeren lijken al feestend, zingend en rappend een plek in de Nederlandse samenleving op te eisen.

In het Nederlandse uitgaanscircuit worden Turkse party’s steeds populairder. Antropologe De Bruin dook in het Turks-Nederlandse uitgaansleven en ziet etnische smaakenclaves ontstaan.

Niet alleen Nederlandse moslimjongeren van Marokkaanse en Turkse afkomst hebben een eigen jongerencultuur gecreëerd. Hetzelfde geldt voor moslimjongeren uit India en Pakistan. Indiase Bollywoodfilms, soefisme en cricket zijn belangrijke ingrediënten voor een speciale Indiaas-Pakistaanse desi jeugdcultuur, zo blijkt uit onderzoek van antropoloog Amer.

In Indonesië zijn jongeren op zoek naar manieren waarop ze tegelijkertijd Indonesisch, moslim, modern en hip kunnen zijn. Nasyid is een nieuw soort islamitische popmuziek en erg populair. Indonesische Backstreet Boys-achtige boybands laten volgens antropoloog Barendregt zien wat het betekent om in de 21e eeuw jong, modern en moslim te zijn.

Bij nasyid gaat het om hip geklede jongensbands die aanbeden worden door een publiek van jonge moslima’s.

Mode en stijl

Niet alleen moslimjongeren zoeken naar manieren om moderniteit, traditie en cultuur met elkaar te verenigen. Ook vrouwen in de moslimwereld doen dit door middel van mode en stijl. In de wereld van de islamitische catwalks, bazaars en sieradenwinkels worden nieuwe modes gecreëerd, stijlen veranderd en tradities opnieuw uitgevonden. In Palestina, bijvoorbeeld, hebben sommige vrouwen traditionele sieraden ingeruild voor Italiaans goud om zo te laten zien hoe modern en zelfstandig ze zijn. In Indonesië is kleding een manier om om te gaan met verschillende verwachtingen en normen over vrouwelijk gedrag. En in Australië is de burkini uitgevonden: een modieuze zwemoutfit die het hele lichaam bedekt waarmee moslima’s op z’n islamitisch kunnen zwemmen en surfen.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 maart 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.