Je leest:

Donkere versnellers

Donkere versnellers

Auteur: | 29 maart 2005

In het centrum van de melkweg maken onzichtbare deeltjesversnellers hopen gamma-straling. Dat blijkt uit een zoektocht met de HESS-telescopen in Namibië. Een internationaal team van sterrenkundigen publiceerde over de mysterieuze vondst in Science Magazine.

Ergens in de melkwegkern hebben de vier gekoppelde HESS-telescopen (High Energy Stereoscopic System) acht natuurlijke deeltjesversnellers gevonden. Het team wist de bronnen van gammastraling tot op een tiende graad nauwkeurig aan de hemel te plaatsen. Ze leidden af dat de versnellers zich in het centrum van de melkweg bevinden en wel een paar lichtjaar breed zijn.

Nieuwe gammabronnen in het centrum van de melkweg, gevonden met de vier samenwerkende HESS-telescopen in Namibië. bron: PPARCKlik op de afbeelding voor een grotere versie.

Opvallend is dat twee van de acht gammabronnen helemaal onzichtbaar zijn op lagere frequenties van licht. In röntgen, zichtbaar of radiolicht is er geen spoor van te bekennen. Dat is verrassend, want meestal straalt een heldere gammabron ook andere straling uit.

Gammastraling draagt per foton (lichtdeeltje, één pakketje van lichtenergie) het meeste energie van alle soorten elektromagnetische straling. Zichtbaar licht heeft per foton maar een miljoenste van de energie die een gammafoton meedraagt. Bij een proces dat gammastraling oplevert is dus veel energie betrokken; een deel daarvan lekt vaak weg in andere delen van het spectrum, zoals zichtbaar licht of radiostraling.

Om zoveel mogelijk te weten te komen over stralingsbronnen in het heelal bekijken sterrenkundigen het natuurlijk met zoveel mogelijk verschillende brillen op. In dit geval hebben ze twee bronnen gevonden die alleen te zien is in gammastraling.

Dr Paula Chadwick van de University van Durham, een van de HESS-onderzoekers, geeft aan dat de meeste van de nieuwe gammabronnen bij al bekende voorwerpen in het heelal horen. “Ze lijken in bekende categorieën te vallen, zoals supernova-restanten of pulsar-aangestraalde nevels.” Door die bekende bronnen met de nieuwe HESS-bril te bekijken hopen sterrenkundigen meer te leren over energieke processen in het heelal. Maar de aard van de twee onzichtbare bronnen is nog een raadsel. “Deze ‘donkere versnellers’ waren een complete verrassing”, voegt Chadwick toe.

De melkweg gezien met infraroodogen, (boven) in zichtbaar licht (midden) en in gammastraling (onder). bron: PPARCKlik op de afbeelding voor een grotere versie.

De HESS-telescopen zijn speciaal ontworpen om gammastraling op te sporen. Dat doen ze door te kijken naar het karakteristieke spoor dat gammastraling in de atmosfeer trekt. De vier telescopen kunnen daardoor de complete atmosfeer als detector gebruiken. Hun blikveld is tien keer zo breed als de maan en ze zijn in staat de oorsprong van gammastraling tot op minder dan een tiende graad nauwkeurig vast te stellen. De HESS-telescopen werden gebouwd door Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Tsjechië, Armenië, Zuid-Afrika en gastland Namibië. Ze werden in 2004 in gebruik genomen.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 maart 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.