Je leest:

Dino-doder zaaide leven

Dino-doder zaaide leven

De enorme asteroïde-inslag die 65 miljoen jaar geleden de dino’s uitroeide, heeft misschien ook nieuw leven geschapen. Door de kracht van de inslag werd materiaal van de aarde tot bij de Saturnus-maan Titan geworpen. Volgens Brett Gladman kunnen aardse bacterieën zijn meegelift naar de verre ijswereld.

Volgens Gladman, sterrenkundige aan de universiteit van British Columbia in Vancouver, verspreidt aards leven zich vanzelf over het zonnestelsel. Vanzelf, maar niet aan de lopende band: Gladman denkt dat alleen een inslag als van de dinosaurus-doder, die 65 miljoen jaar geleden de krater Chicxulub sloeg, genoeg kracht heeft om aards materiaal tot in de uithoeken van het zonnestelsel te werpen. Zulke inslagen komen naar schatting eens in de 100 miljoen jaar voor.

Gladman berekende dat wegspattende stukken aardkorst na zo’n asteroïde-inslag de ruimte tussen de planeten oversteken. Bacteriën en aminozuren op zo’n projectiel kunnen de inslag, lancering, reis en landing ongedeerd overleven, denkt de sterrenkundige. Hij presenteerde zijn analyse op de jaarlijkse Lunar and Planetary Science Conference in Texas.

Sterrenkundige Brett Gladman denkt dat Jupiter’s maan Europa door de inslag van de dinosaurus-doder op aarde wel honderd keer is geraakt door een opgeworpen stuk aardse rots. De bacteriën op zo’n rots zouden de lancering en reis wél, maar de harde inslag op Europa níet overleven.

Gladman’s idee heeft wel wat weg van panspermia, het idee dat het leven niet op aarde is ontstaan maar in de ruimte. In de onherbergzame gaswolken tussen de sterren hebben sterrenkundigen sporen van organische moleculen gevonden. Materiaal als methaan maar ook een ingewikkelder molecuul als dimethylether (CH3OCH3) komen er voor. Volgens panspermia-aanhangers regenen zulke moleculen neer op planeten en kunnen ze het ontstaan van leven een in gang zetten.

Gladman claimt nu dat de aarde, eenmaal een planeet met leven, ook zijn buurplaneten tot leven kan wekken. Om dat aannemelijk te maken berekende hij wat er 65 miljoen jaar geleden gebeurde na de inslag van de ‘dinosaurus-doder’, een 10 km. brede asteroïde die insloeg in de golf van Mexico en een enorme klimaatsverandering in gang zette.

Door de inslag werden miljoenen stukken aardkorst de ruimte in geworpen. Gladman’s computermodel voorspelt dat die brokstukken binnen vijf miljoen jaar Europa en Titan bereiken, manen van Jupiter en Saturnus. Titan is bedekt met organische moleculen die als bouwstof voor leven kunnen dienen, terwijl Europa een grote met ijs bedekte oceaan van water heeft. Daar zou al primitief leven kunnen rondzwemmen.

Een asteroide-inslag als deze werpt stukken aardkorst de ruimte in. Een inslag zoals de klap die de dinosaurussen ombracht heeft genoeg energie om de aardse rotsen tot aan Saturnus te slingeren. bron: Don Davis / NASA

Overleven bacteriële lifters een reis van vijf miljoen jaar door de koude, met straling doorzeefde ruimte? Tests van NASA tonen aan dat sommige stammen taai genoeg zijn om zo’n beproeving te doorstaan. Bacillus Safensis bijvoorbeeld heeft het prima naar zijn zin in de vacuümkamer waar de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie haar satellieten test op ruimtewaardigheid. Straling, hitte, kou en luchtloosheid krijgen de bacteriën er niet onder: in sporevorm overleven ze bijna alles. Bíjna alles dan. De landing aan het einde van de interplanetaire reis kan roet in het eten gooien.

Titan is een maan van Saturnus met een gemiddelde temperatuur van 170oC onder nul. Ondanks dat verschil heeft zijn atmosfeer veel weg van de dampkring rond de jonge aarde. ESA’s ruimtesonde Huygens maakte in 2004 deze opname van het Titan-oppervlak, waar methaan en andere organische verbindingen voorkomen. Met een beetje goede wil kan een gespecialiseerde bacterie op Titan overleven.

Europa staat weliswaar dichter bij de aarde dan Titan, maar is niet vatbaar voor een interplanetaire bacterie-besmetting. De maan staat volgens Gladman te dicht bij Jupiter. Door de zwaartekracht van de gasreus slaan gelanceerde stukken aardkorst met een snelheid van 25 tot 40 kilometer per seconde in. Daarbij komt zoveel energie vrij, dat de volhardende bacteriën op slag dood gaan. “Nogal frustrerend om na een miljoen jaar door het heelal zwerven aan je einde te komen op Europa”, peinst Gladman op de BBC News-site.

Titan’s atmosfeer en wat grotere afstand tot zijn planeet Saturnus maken de maan wat vriendelijker voor aankomende reizigers. Gladman becijfert dat de aardse bacteriën met ‘slechts’ 10-15 km/s inslaan. Dat is snel, maar voor een taaie bacterie net te doen.

Eerder dit jaar toonde de Leidse promovenda Inge Loes ten Kate aan, dat zelfs extremofiele aardse bacteriën die droogte en kou gewend zijn, op Mars het loodje leggen. Ultraviolette straling op de planeet zonder ozonlaag dunt de aardlingen snel uit. (Zie het artikel Rode dode planeet bij de links.)

Of aards leven na de landing op Titan kan overleven, durft sterrenkundige Gladman niet te zeggen. “Dat mogen jullie uitmaken – ik ben alleen maar de pizzajongen die de lading aflevert”, hield hij de astrobiologen in Texas voor.

Leven afkomstig uit de ruimte

Aards leven in de ruimte

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 maart 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE