Je leest:

Diervriendelijke proeven? Een eitje!

Diervriendelijke proeven? Een eitje!

Auteur: | 13 september 2010

Onderzoekers van de afdeling Moleculaire Celbiologie van het LUMC hebben een nieuwe manier om therapieën tegen kanker te testen. Benodigd: kippeneieren.

Het nieuwe eimodel maakt proefdieren niet helemaal overbodig, maar dringt het aantal dierproeven wel terug. Alle behandelingen die met het eimodel afvallen, hoeven immers niet verder getest te worden op proefdieren.

“Er zitten veel voordelen aan het gebruik van eieren. Je spaart levens van proefdieren, het is goedkoper en de tumorgroei is veel beter te volgen”, somt dr. Danijela Koppers-Lalic (Moleculaire Celbiologie) op. Zij ontwikkelde samen met promovendus François Durupt een model waarbij menselijke tumoren op bevruchte kippeneieren groeien in plaats van op muizen. In de eierschaal wordt een venster gemaakt en vervolgens kan een tumor worden aangesloten op de bloedvaten.

Prof. dr. Rob Hoeben, hoofd Moleculaire Celbiologie, is erg enthousiast over dit eimodel. “We doen onderzoek naar genetisch gemodificeerde virussen die kanker kunnen bestrijden. Hiervoor moet de effectiviteit van veel virussen getest worden. In kweekbakjes groeien tumoren vaak niet, of ze groeien niet driedimensionaal. En behandelingen die op die tumoren aanslaan, werken vaak helemaal niet tegen echte tumoren. Daarom hebben we proefdieren nodig. Met dit nieuwe model kunnen we veel eerste testen op kippeneieren doen. Alle virussen die hierbij afvallen hoeven niet meer op proefdieren getest te worden.” Proefdieren zullen dus niet helemaal overbodig worden. “Die blijven de gouden standaard. Je kunt niet vanaf een ei meteen naar de mens gaan, maar er zijn op deze manier wel veel minder proefdieren nodig.”

Lumineus idee

Behalve dat het goedkoop en diervriendelijk is, zitten er ook allerlei praktische voordelen aan de ‘tumoreieren’. “Mensen hoeven niet met proefdieren te kunnen werken en het experiment kan op ieder moment beginnen. Als je maandag een experiment wilt starten, haal je de donderdag ervoor de eieren uit de koelkast”, aldus Hoeben. “We zijn bovendien geïnteresseerd in hoe het virus zich in de tumor verspreidt. Ook dat is in de tumoren die op eieren groeien veel makkelijker te bestuderen.” Een lumineus idee dus, maar niet helemaal nieuw volgens de hoogleraar.

Experimenten met het transplanteren van tumoren naar kippeneieren werden al uitgevoerd door de chirurg John B. Murhpy, wiens uitspraak “de patiënt is het centrum van ons medisch universum” een LUMC collegezaal siert. Dat was rond 1910. De apparatuur en technieken om deze tumoren goed te bestuderen ontbraken echter en het model raakte in vergetelheid. De onderzoekers denken dat het nu weer een grote vlucht gaat nemen. “Voor zover bekend waren we de eerste universiteit in Nederland die dit soort onderzoek met kippeneieren doet”, zegt Koppers-Lalic. Maar instellingen in binnen- en buitenland tonen grote interesse in de methode. Inmiddels hebben er al verschillende wetenschappers meegelopen in het LUMC om deze techniek te leren.

Experimenten met het eimodel hebben een beperkte duur. Om te voorkomen dat er een kuikentje uit het ei kruipt, mag een experiment niet langer dan negentien dagen duren.
Wikimedia Commons

Steriele boerderij

Nadelen heeft het eimodel nauwelijks. Hoeben: “Er zijn wat minder antilichamen te koop voor het aankleuren van de weefsels. Voor de muis zijn er daar zo’n 5000 van, voor kippen misschien vijftien. Maar dat gaat nu ook toenemen.” De grootste beperking is de beperkte duur van de experimenten. “Onze nachtmerrie is dat er een kuiken uit het ei kruipt. Dan zouden we alsnog een dierexperiment hebben.” Om dat te voorkomen mogen proeven maximaal negentien dagen duren. Voor veel onderzoek is dat voldoende. We denken dat we in totaal zo’n 5 procent van de dierexperimenten kunnen besparen." Eieren worden al langer gebruikt voor het kweken van virussen en schimmels voor onderzoek. De nu gebruikte kippeneieren zijn afkomstig van een steriele boerderij die ook in eieren gekweekte vaccins produceert. De afdeling Anatomie & Embryologie neemt daar veel eieren af voor onderzoek naar het hart. Een klein deel gaat nu naar Moleculaire Celbiologie.

Ook prof. dr. Peter ten Dijke van die afdeling heeft wel oren naar het eimodel. Hij wil te weten komen welke eiwitten tumoren doen groeien en welke zorgen voor invasie en migratie van kankercellen. “We zijn nu aan het testen of het eimodel voor ons onderzoek bruikbaar is”, vertelt Ten Dijke. “We doen dat met een aantal eiwitten waarvan we weten wat die in tumoren in proefdieren doen. Als die bij de eitumoren net zo werken hebben we een mooi model waarop we snel en goedkoop testen kunnen doen.”

Dit artikel is een publicatie van Cicero (LUMC).
© Cicero (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 13 september 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.