Je leest:

Deur naar dialoog over vrouwenbesnijdenis op een kier

Deur naar dialoog over vrouwenbesnijdenis op een kier

Auteur: | 25 augustus 2006

Vrouwenbesnijdenis. Niemand weet precies hoeveel meisjes en jonge vrouwen in Nederland er het slachtoffer van worden. Dat het ritueel voorkomt, is zeker. Het culturele gebruik is hardnekkig, onwetendheid over de gevolgen de norm. Acht studenten onderzochten via de Wetenschapswinkel de moeilijkheden die het voorkomen van vrouwenbesnijdenis met zich meebrengt.

Met de komst van vooral Somalische vluchtelingen in de jaren tachtig deed een cultuurverschijnsel zijn intrede, dat in Nederland elk begrip en steun ontbeert: vrouwenbesnijdenis. In landen in en rond de Sahara is het gebruik duizenden jaren oud. In de meest extreme, weinig voorkomende vorm gaat het om het verwijderen van de uitwendige genitaliën, waarna de vagina wordt dichtgenaaid. Bij mildere vormen worden de kleine schaamlippen of de clitoris verwijderd. Alle vormen worden volgens de Nederlandse wet beschouwd als verminking, en omdat het besnijden vaak in de kinder- of vroege pubertijd plaatsvindt, is het ook een ernstige vorm van kindermishandeling.

De film The day I will never forget gaat over de besnijdenis van een meisje in Nairobi.

Daar wringt de schoen: Nederland probeert tolerant te zijn in haar acceptatie van andere culturele gebruiken. Dit gebruik is echter zo ingrijpend, zo traumatiserend en zo pijnlijk dat niemand tolerant wil zijn en ook niet kan zijn, omdat het bij wet verboden is. Toch heeft deze unanieme afwijzing een keerzijde: vrouwenbesnijdenis wordt volledig in de taboesfeer geduwd, waardoor bestrijding ervan een hachelijke zaak is. Meisjesbesnijdenis gebeurt volgens geruchten op keukentafels in flats in Amsterdam Zuid-Oost, of wanneer de kinderen op familiebezoek zijn in hun land van herkomst. Volgens geruchten  omdat besnijdenis verboden is, weet niemand hoe groot het probleem eigenlijk is.

VVD-kamerlid Ayaan Hirsi Ali pleitte in januari voor een jaarlijkse controle van meisjes uit risicolanden. Zij neemt dat letterlijk: meisjes moeten volgens haar plan eens per jaar naar de GGD, zodat een jeugdarts kan vaststellen of het meisje verminkt is of niet. Omdat ouders volgens de wet de verantwoordelijkheid hebben zorg te dragen voor het welbevinden van hun kroost, zijn zij strafbaar wanneer een meisje besneden blijkt.

Hoezeer organisaties als Defence for children, de World Population Foundation en EuroNet FGM (Female Genital Mutulation) vrouwenbesnijdenis ook willen bestrijden, het plan van Hirsi Ali is niet populair. Dat bleek op de jaarlijkse dag tegen vrouwenbesnijdenis, waar ook het onderzoeksrapport van de Wetenschapswinkel werd gepresenteerd. Voor dit gebrek aan enthousiasme zijn drie redenen: allereerst is zo’n onderzoek ingrijpend voor een kind. Het is gênant, en bovendien aan een kind moeilijk uit te leggen als het wel uit een risicoland komt, maar niet tot een risicogroep behoort. Vervolgens jaag je de risicogroepen weg bij de medische zorg: wie een kind wil verminken in de wetenschap dat dat verboden is, deinst er ook niet voor terug om het medische zorg te willen onthouden als dat onverenigbaar is met besnijden. Ten slotte is de genitale verminking onherstelbaar. Vanuit de wet is het wenselijk de ouders te straffen, maar je kunt je afvragen wat het best is voor het kind. De kinderbescherming grijpt bij kindermishandeling vooral in als er kans op herhaling is. Besneden zijn is erg, maar besneden zijn en je schuldig voelen over het feit dat daardoor het gezin uit elkaar getrokken wordt, is misschien wel erger.

In Mijn Woestijn en Onze verborgen tranen beschrijft topmodel en ambassadeur van de Verenigde Naties Waris Dirie haar besnijdenis in Somalië.

Minder ingrijpend is een controle door jeugdartsen. Een genitaal onderzoek bij jongetjes is vrij gewoon, om te bezien of de ballen goed zijn ingedaald. Maar aan vergelijkbaar onderzoek bij meisjes kleven praktische bezwaren, stelt Marjolein Zwaan, één van de studenten, in haar onderzoek: de jeugdarts ziet de kinderen vaak rond hun zesde levensjaar. Besnijdenis vindt meestal later plaats. Bovendien blijft de gêne.

Het beste zou zijn als de besnijdenis niet zou plaatsvinden. Om dat te bewerkstelligen is het nodig om te begrijpen waarom mensen eigenlijk tot zo’n wreed gebruik komen. De redenen zijn divers, maar religieuze overtuiging en traditie zijn de hoofdmoot. De studentes signaleerden bij de Somalische bevolkingsgroep onder meer angst om anders te zijn dan anderen en vrees voor het ontberen van een huwelijkspartner. Een onbesneden vrouw is absoluut niet gewild, want zij kan losbandig zijn (geweest), en belandt vaak in de prostitutie. Dat vrouwen in Nederland niet worden besneden is voor velen een openbaring, en juist bij migranten ontstaat twijfel over de juistheid van het gebruik. Het Pharos Kenniscentrum Vluchtelingen en Gezondheid organiseert om die reden voorlichtingsbijeenkomsten. Daarin wordt bijvoorbeeld uitgelegd dat urineweginfecties en voortdurend menstrueren niet bij een vrouw horen, maar het gevolg zijn van vrouwenbesnijdenis.

Traditionele instrumenten die gebruikt worden voor meisjes besnijdenis.

Deze bijeenkomsten brengen maar langzaam een houdingsverandering teweeg, maar zijn zeker op termijn effectiever dan straffen. Naast de vele obstakels die het Wetenschapswinkelonderzoek inventariseerde, mag het bescheiden succes van voorlichting als een lichtpuntje bezien worden.

In Van verzwegen pijn naar stil verdriet – Visies op vrouwenbesnijdenis en verandering zijn de onderzoeken van de studenten gebundeld. Deze bundel is gratis te bestellen via de Wetenschapswinkel door het versturen van een e-mail naar: [email protected] Geef hierin duidelijk aan: naam, adres en woonplaats. Dit volstaat om de bundel te bestellen.

Dit artikel is een publicatie van Gewoon Bijzonder.
© Gewoon Bijzonder, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 augustus 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.