Je leest:

Depressie: cellen onder stress

Depressie: cellen onder stress

Auteur: | 12 januari 2012

Nog niet zo lang geleden dacht men dat depressie veroorzaakt werd door een tekort aan bepaalde signaalstoffen in de hersenen. Nu richten onderzoekers zich op de invloed van stress op cellen. Ze denken namelijk dat langdurige stress er toe leidt dat cellen beschadigd raken en sneller verouderen. Dit zou kunnen verklaren waarom mensen met depressie ook sneller ouderdomsziekten krijgen zoals hart- en vaatziekten en dementie.

Werk dat af moet, familieproblemen: iedereen heeft weleens last van stress. Wanneer deze stress heel hevig is en lang aanhoudt, kan je lichaam hier ook last van gaan krijgen. Je hersencellen kunnen zelfs in een crisis terecht komen. Onderzoekers vermoeden dat stress zo een oorzaak kan zijn van depressie. Dat klinkt heel logisch, maar nog niet zo lang geleden dacht men dat depressie veroorzaakt werd door een tekort aan bepaalde signaalstoffen in de hersenen. Nu richten onderzoekers zich dus op de directe invloed van stress op cellen, met name hersencellen. En die invloed blijkt groter dan verwacht.

Nieuwe hersencellen

In een stressvolle situatie geven de bijnieren cortisol af. Dit stresshormoon zorgt voor toevoer van suikers (glucose) aan voornamelijk spiercellen, die hard energie nodig hebben in het geval je moet vechten of vluchten. Maar zo blijft er weinig energie over voor cellen die op dat moment minder belangrijk zijn, hersencellen bijvoorbeeld. Nu kunnen onze hersencellen wel eventjes op dieet, maar na langere tijd komen ze in een ‘energiecrisis’ terecht. Deze ‘energiecrisis’ kan leiden tot beschadiging van de cellen.

Depri sad
Stress en depressie zijn met elkaar verbonden. Cellen onder stress raken makkelijk beschadigd.
loveizlyf.blogspot.com

Een hersengebied dat heel gevoelig is voor deze celbeschadiging is de hippocampus. Dit gebied is onder andere betrokken bij de werking van emotie en geheugen. In de hippocampus heeft het stresshormoon cortisol een grote invloed. Een verhoogde concentratie cortisol kan cellen verstoren of zelfs beschadigen. Depressie zou dus kunnen samenhangen met beschadiging van cellen in de hippocampus. Een aantal onderzoeken toonden inderdaad aan dat de hippocampus bij depressieve mensen iets kleiner is.

Nu is het zo dat er in diezelfde hippocampus een klein gebiedje ligt waar nieuwe hersencellen gevormd kunnen worden. Probleem opgelost zou je denken? De cellen die kapot gaan, kunnen dan gewoon bijgemaakt worden. Helaas is dit niet het geval. De vorming van nieuwe hersencellen – ook wel neurogenese genoemd – is afhankelijk van ‘groeistoffen’. De cortisol die bij acute stress vrijkomt, verhindert de werking van deze ‘groeistoffen’ waardoor er minder nieuwe cellen ontstaan. Bij langdurige stress kunnen de cellen die wél gevormd zijn, weer kapot gaan. Kortom, er zijn dus geen nieuwe cellen beschikbaar om de beschadigde cellen te vervangen.

Depressief? Korte telomeren

Behalve het feit dat stress hersencellen kan beschadigen, lijkt stress ook nog een ander effect te hebben op cellen in het lichaam. Onderzoek toonde aan dat lichaamscellen bij depressieve mensen biologisch gezien tot wel 10 jaar ouder waren dan hun werkelijke leeftijd. Dit was te zien aan de kortere lengte van telomeren in de celkernen.

Wat zijn telomeren?

Telomeren zijn beschermende kapjes op de uiteinden van chromosomen. Als de cel zich deelt, beschermen telomeren de chromosomen tegen ‘rafelen’. Het ‘rafelen’ zou namelijk leiden tot celdood.

Bij elke celdeling worden de telomeren een stukje korter. Uiteindelijk verliezen de chromosomen hun beschermende kapjes en sterft de cel af.

Aan de lengte van de telomeren is dus af te zien hoe oud lichaamscellen zijn. Hoe korter de telomeren, hoe ouder de cel. De cel heeft zich dan namelijk vaker gedeeld.

Naarmate de lichaamscellen ouder worden, neemt de kans op ziekte en overlijden toe.

Prof. Dr. Brenda Penninx van het VU medisch centrum in Amsterdam gaat proberen om met een grootschalig onderzoek te bevestigen dat depressieve mensen kortere telomeren hebben.

Hiervoor gaan de onderzoekers in haar groep gegevens van ruim 2000 depressieve mensen vergelijken met die van 650 gezonde controles.

De onderzoekers gaan onder andere kijken naar de hoeveelheid cortisol in het bloed, wat een maat is voor stress, en naar de lengte van telomeren in de celkernen, om de biologische leeftijd vast te stellen.

Brenda Penninx voorspelt dat verhoogde activatie van stresssystemen bij depressie resulteert in versnelde biologische veroudering.

Dit zou kunnen verklaren waarom depressieve mensen een hogere kans hebben om ouderdomsziekten te ontwikkelen zoals dementie, hart- en vaatziekten en diabetes.

Bewegingstherapie

Als depressie inderdaad blijkt samen te hangen met verhoogde activatie van stresssystemen en versnelde biologische veroudering, gaat Brenda Penninx een tweede onderzoek opstarten. De bedoeling is dat hier ongeveer 160 patiënten aan mee gaan doen.

Ze vergelijkt hierin de toediening van antidepressiva (medicijnen) – de meest gebruikte behandeling bij depressie – met bewegingstherapie. Dat ook beweging goed zou zijn voor de behandeling van depressie is een idee dat de laatste jaren erg in opkomst is. Antidepressiva en beweging lijken allebei de werking van de eerdergenoemde ‘groeistoffen’ te verhogen. Hierdoor kunnen meer nieuwe hersencellen gevormd worden en worden de cellen beschermd tegen beschadiging.

Small
Kan bewegingstherapie de huidige antidepressiva vervangen als behandeling bij depressie?

Na 16 weken bewegingstherapie of antidepressiva gaan de onderzoekers na in welke mate de depressieve klachten verminderd zijn. Natuurlijk kijken ze ook in hoeverre de verschillende therapieën een gunstig effect hebben gehad op de stresssystemen, celbeschadiging en de biologische veroudering.

Brenda Penninx verwacht dat bewegingstherapie minstens even goed werkt als de oude vertrouwde medicijnen. Ze hoopt dat bewegingstherapie zorgt voor een sneller herstel en ook een verbetering van de lichamelijke gezondheid.

Dit zou een grote stap vooruit zijn want de huidige medicijnen hebben vaak bijwerkingen waar de patiënten ook niet heel vrolijk van worden. Hopelijk leiden de nieuwe bevindingen over de invloed van stress op celbeschadiging en -veroudering en de mogelijke behandelingen daarvan, tot een beter herstel bij patiënten. De depressieonderzoekers zijn zeker optimistisch.

Bronnen:

  • Oosting, R. & Olivier, B. Stamcellen, neurogenese en depressie. Neuropraxis, 6, 59-62 (2002).
  • Wolkowitz, O. M. Epel, E. S., Reus, V. I. & Mellon, S. H. Depression gets old fast: do stress and depression accelerate cell aging? Depression and Anxiety, 27, 327-338 (2010).

Zie ook:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/depressie.atom", “max”=>"8", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van Kennislink (correspondentennetwerk).
© Kennislink (correspondentennetwerk), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 januari 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.