Je leest:

De winter in je lijf

De winter in je lijf

Auteur: | 19 december 2007

Bijna iedereen kent het, maar weinigen weten er het fijne van: wintertenen. Huidarts Bekkenk legt uit hoe perniones (de medische term voor wintertenen) eigenlijk ontstaat, en wat er aan te doen is.

Buiten striemt de novemberregen, binnen zit de patiënt met rode, gezwollen en pijnlijke tenen. Zodra hij warme sokken aandoet verandert de pijn in jeuk. Veel mensen kennen het verschijnsel, niemand weet er het fijne van. Behalve de huidarts. Wat zijn wintertenen eigenlijk?

Een langdurige vernauwing van de grotere vaten die samengaat met een verwijding van de kleinere, oppervlakkige, vaatjes in de huid, zo vat dermatoloog in opleiding dr. Marcel Bekkenk samen. Dat ligt ten grondslag aan het verschijnsel dat we winterhanden, wintervoeten, wintertenen of winterhielen noemen, al naar gelang de plaats waar het zich voordoet. Bekkenk heeft de bestaande kennis over perniones, zoals de wetenschappelijke naam luidt, op papier gezet voor pedicures. Die krijgen er beroepsmatig wel mee te maken, zij het minder dan vroeger, toen de huizen nog niet centraal verwarmd waren en de schoenen niet met gore-tex bekleed.

Vaten in de huid reageren op kou

Dat de vaten in de huid reageren op warmte en koude is volstrekt normaal, aldus Bekkenk. Bij bevriezing trekken ze samen om warmteverlies te voorkomen, waardoor een gebrek aan zuurstof en voedingsstoffen in de bevroren gebieden optreedt. Met rode zwelling, blaren en in het ernstigste geval gangreen (versterf) tot gevolg. Daar weten Mount Everest-beklimmers en Elfsteden-tochtrijders alles van.

Iemand met wintertenen heeft dezelfde soort klachten als een bergbeklimmer met bevroren tenen. Gelukkig komt het bij wintertenen nooit zover dat de tenen afsterven: iets waar Mount Everest-beklimmers zich wel zorgen over moeten maken.

Winterhanden en –voeten geven dezelfde soort klachten bij temperaturen boven nul, al wordt het stadium van gangreen hier nooit bereikt. Dat je nooit van winterbuiken of winterschouders hoort is logisch: de uiterste lichaamsdelen koelen het meest af. Maar paardrijders, wielrenners en schaatsers kunnen het ook aan de zijkant van het dijbeen krijgen: de huidarts noemt dat diepe periones of koudepanniculitis.

Jeuken en tintelen

Wat gebeurt er nu precies? De huid koelt af, de grote vaten vernauwen zich en er wordt minder bloed toegevoerd. De kleine oppervlakkige vaatjes gaan juist openstaan, vandaar de rode kleur en de zwelling. “Dat is dus niet normaal; we weten niet precies hoe het komt”, zegt Bekkenk. Het jeuken en tintelen is wel goed te verklaren. Wie wintervoeten heeft trekt al gauw warme sokken en wanten aan. De grote vaten worden wijder en de bloedtoevoer komt weer op gang. Dat tintelt. Bekkenk: “De zenuwtoevoer wordt ook hersteld en waarschijnlijk krijg je dan een zekere overprikkeling.”

Vrouwen hebben gemiddeld vaker last van wintertenen dan mannen. Daar is wel tijdelijk iets aan te doen: tijdens de zwangerschap nemen de klachten af of verdwijnen zelfs.

Perniones is een familiekwaal. Veel mensen krijgen het nooit, anderen hebben er hun leven lang last van. Er lijkt een verband te zijn met een te laag lichaamsgewicht, met slechte voeding en met bepaalde systeemziekten. Vrouwen hebben er meer last van dan mannen. Zwangerschap biedt tijdelijke verlichting. Wintervoeten komen in Nederland waarschijnlijk meer voor dan in Finland, want de ervaring leert dat vocht een belangrijke factor is.

Huismiddeltjes

Bij een kwaaltje als wintervoeten horen huis-, tuin- en keukenmiddeltjes als kamferspiritus en levertraanzalf. Bekkenk: “Of dat helpt is nooit goed uitgezocht. Het masseren op zichzelf helpt natuurlijk. De werking van vette zalf blijkt trouwens flink tegen te vallen. Tegen een ijskoude wind doet vaseline niet veel.” De enkeling die nog met ernstige winterverschijnselen op de poli komt, krijgt van de dermatoloog een vaatverwijdend middel. “Het is een afweging”, zegt Bekkenk. “Van die vaatverwijders kun je weer hoofdpijn krijgen en het hangt er dus van af hoe erg het is.”

Dit artikel is een publicatie van Cicero (LUMC).
© Cicero (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 19 december 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.