Je leest:

De Waterharmonica

De Waterharmonica

Auteur: | 12 juni 2018
iStockphoto

Door centralisatie van de zuivering van afvalwater zijn er steeds minder en grotere rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) in bedrijf. De lozing van grote hoeveelheden gezuiverd afvalwater heeft lokaal echter een grote invloed op het ecosysteem.

Niet dat de rwzi’s niet goed werken. Het gezuiverde water is zeer helder en voldoet dankzij alle inspanningen aan de chemische kwaliteit van het oppervlaktewater, maar biologisch gezien is het nog ‘dood’ water. Het bevat al wel bacteriën en slibvlokken en wat reststoffen uit het afvalwater, maar dat zijn lage vormen van leven en energie. In wezen voegt de afvalwaterbehandeling leven toe, want goed beschouwd was dit water ooit zeer schoon regen- of drinkwater waar alle vormen van natuurlijk leven uit verdwenen waren, maar het is daarmee nog geen ‘levend’ water. Iets waar de Europese Kaderrichtlijn Water om vraagt: zorg voor ecologisch gezond water.

Schakel tussen rwzi en oppervlaktewater

Om de brug tussen de rwzi en het oppervlaktewater te slaan is de zogenaamde Waterharmonica ontwikkeld, een natuurlijke nazuivering van effluent via een zuiveringsmoeras . Hierdoor wordt de abrupte overgang tussen schoon gezuiverd rwzi-water en het ontvangend aquatisch ecosysteem verzacht. Er wordt als het ware ‘nieuw leven’ in het water geblazen.

De Waterharmonica bestaat vaak uit meerdere achtereen geplaatste compartimenten: watervlooienvijvers zonder vis, moerassen, natte weiden, rietvelden, nat bos, viskuitschietgebieden en vijvers met ondergedoken waterplanten voor zuurstofproductie. Naast het opwaarderen van de waterkwaliteit en natuurwaarden kan een Waterharmonica ook dienst doen als waterberging en als recreatiegebied.

2 10
De Waterharmonica is een natuurlijke schakel tussen RWZI en de omgeving. Met relatief lage inzet van techniek (zwarte lijn) kunnen de natuurwaarden en biodiversiteit worden verhoogd (groene lijn) of zelfs uitstijgen boven de waarden van de omgeving.
Ing. Ruud Kampf, Rekel/water

Vanaf midden jaren 90 van de vorige eeuw zijn er 15 Waterharmonica’s aangelegd; gebieden voor ecologische opwaardering die 1.000-40.000 m3 behandeld afvalwater per dag verwerken. Er zijn nog enkele in het verschiet. De eerste versies waren gericht op stoffenverwijdering, het bufferen van water en watervoorziening van de landbouw. Recent uitgevoerde Waterharmonica’s richten zich op het creëren van natuurlijke waarden voor vissen, paaien en migratie en voor waterhergebruik als recreatie. Het waterschap De Dommel heeft vijf van haar acht zuiveringen van een Waterharmonica voorzien. De werking van de Waterharmonica in Soerendonk van circa 8 hectare kan vergeleken worden met de natuurlijke zuivering in een beek van 10 kilometer lang. De beek en de paaivijver trekken zelfs veel vissen aan.

Maatwerk

Elke Waterharmonica is maatwerk, aangepast aan de lokale omstandigheden. De hoeveelheid water die een Waterharmonica per dag kan verwerken ligt tussen 50 en 300 liter per vierkante meter. De lage belasting is te vergelijken met 50 mm regen neerslag per dag. Dat is een zeer natte dag in Nederland, ofwel ongeveer 20 maal de gemiddelde neerslag.

De kosten voor Waterharmonica’s variëren, afhankelijk van de grootte, de eenvoud of recreatieve diensten of biologisch waarden. Als een vuistregel wordt voor de totale kosten van het maken van een ‘levend water’ ongeveer 5 eurocent per 1000 liter behandeld water aangehouden (bandbreedte 2-12 eurocent). Deze kosten zijn vergelijkbaar met de kosten van een zandfiltratie.

Verder is er ruimte nodig. Het benodigde oppervlakte is ongeveer 0,5 tot 2,5 m2 per inwoner. Dat is voor een stad als Alkmaar al gauw 10 tot 25 hectare. Het voordeel is dat het een aantrekkelijke ruimte-invulling is: stadsranden voor recreatie, waterberging, vispaaiplaatsen en nog veel meer. Het Kristalbad tussen Hengelo en Enschede (40 ha) is daar een mooi voorbeeld van. Het heeft meerdere functies, waaronder die van retentiegebied, ‘watermachine’ en ecologische verbindingszone. Het Kristalbad is door de European Environment Agency (EEA) aangewezen als voorbeeldproject voor stedelijke klimaatadaptatie.

Lees het volgende artikel van het thema ‘Afvalwater’

Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 juni 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.