Je leest:

De Texelaar, de overkanter en het feest dat het verschil maakt

De Texelaar, de overkanter en het feest dat het verschil maakt

Auteur:

Texelaars zijn aars, zeggen ze op Texel. Texelaars zijn anders. Eén manier om die unieke identiteit te vieren en bevestigen is Sunderklaas, een winters satirisch verkleedfeest. Pottenkijkers mogen aan wal blijven. Want Sunderklaas is alleen leuk voor Texelaars – daar zorgen alle inside jokes wel voor.

Op allerlei manieren trekken eilandbewoners (symbolische) grenzen tussen henzelf en de overkant – de rest van Nederland. Bijvoorbeeld door het spreken van dialect. Maar ook door het vieren van Ouwe Sunderklaas, een ‘typisch Texels’ feest dat op 12 december gehouden wordt. Hoewel buitenstaanders niet gewenst zijn, maakte de cultureel antropoloog Rob van Ginkel een aantal Sunderklaasfeesten mee. Van Ginkel is inmiddels eigenlijk ook geen buitenstaander meer: tijdens zijn promotieonderzoek naar veranderingen in de Texelse visserscultuur leerde hij het eiland en zijn bewoners goed kennen. Inmiddels woont hij zelfs op Texel.

Medium
Terwijl Van Ginkel op kotters meevoer en tong schoonmaakte, leerde hij het eiland en zijn bewoners goed kennen.

Feesten als uiting van identiteit

‘Het feest is een belangrijk vehikel voor identiteitsvorming,’ schrijft Van Ginkel in het Alledaags leven, dat onlangs een themanummer over eilandcultuur uitbracht. Bij een nationaal feest als Koninginnedag vieren we dat we allemaal Nederlanders zijn; bij een regionale feest wordt het wij-gevoel van de lokale gemeenschap versterkt. Dit geldt vooral voor feesten die nergens anders gevierd worden, zoals Ouwe Sunderklaas. Want – in tegenstelling tot wat je misschien zou denken – heeft Sunderklaas niets met Sinterklaas te maken.

Medium
Ouwe Sunderklaas op Texel in 2003. Onderwerp zijn de Texelse jutters.
Mathilde Jansen

Luie ambtenaren en vieze koffie

Tijdens Ouwe Sunderklaas gaan honderden Texelaars verkleed de straat op. Verscholen achter een masker, geven ze korte voorstellingen voor hun dorpsgenoten. Een jury beoordeelt deze ‘speulen’ en aan het einde van de avond wordt bekend gemaakt wie de beste sketch, spandoekteksten, liedjes of gedichten heeft voortgebracht. De voorstellingen zijn vaak satirisch. Vooral lokale gebeurtenissen worden op de hak genomen. De burgemeester en zijn ambtenaren zijn lui; de koffie op de boot smaakt naar urine; en de boer die zijn typische Texelse schapeboet verwaarloost, krijgt een veeg uit de pan.

Medium
Op Ameland wordt Sunneklaas gevierd. Het klinkt bijna hetzelfde, maar is toch echt anders: vermomde mannen jagen vrouwen en kinderen met stok en toeter van de straat. In een café of ‘open huis’ geven ze daarna (kritische) voorstellingen over de actualiteit, waarna rond middernacht de maskers afgaan en het feestvieren kan beginnen. Buitenstaanders zijn niet welkom. Ook de andere Waddeneilanden kennen winterse verkleedfeesten: Sundrums (of Sindrams) op Terschelling, Klozum op Schiermonnikoog en Opkleden op Vlieland. Elk feest heeft zijn eigen karakter.

Inside jokes sluiten uit

Al die verwijzingen naar eiland- en dorpsgebeurtenissen maken Sunderklaas bijzonder geschikt om een grens te trekken tussen de ware Texelaar en de buitenstaander. ‘Voorstellingen zijn alleen voor insiders te begrijpen, wat ze tegelijkertijd minder interessant voor toeschouwers van buiten het eiland maakt,’ zegt Van Ginkel. Overkanters zullen weinig zin hebben in een avondje winters blauwbekken bij sketches die ze niet begrijpen. Dat is dan ook precies de bedoeling: pottenkijkers zijn niet welkom. Sunderklaas is door Texelaars, voor Texelaars. Alleen Texelaars weten –letterlijk – wat er speelt. En dat is een heel goede manier om je als Texelaar verbonden te voelen met andere Texelaars. Samen aars zijn, daar gaat het om.

Bronnen:

Rob van Ginkel, ’Cranberry’s en konijnen. Over eilandcultuur’ Het Alledaagse leven, tradities en trends in Nederland: 32 (2010). Rob van Ginkel, “Celebrating Localism: The Festive Articulation of Texel’s Identity” (pdf) In: P.J. Margry and H. Roodenburg (red.), Reframing Dutch Culture: Between Otherness and Authenticity. Aldershot: Ashgate (2007).

Lees ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 juni 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE