Je leest:

De selectie van een gigantisch genetisch voetbalteam

De selectie van een gigantisch genetisch voetbalteam

Auteur: | 12 december 2016

Bacteriën leven vaak als een groot team, een soort gigantisch voetbalteam, en dat verklaart ook hoe de individuele bacteriën elkaar nodig hebben om te overleven als team; om te scoren, wedstrijden te winnen, niet te degraderen, misschien zelfs te promoveren. Een fantastische voetballer, ofwel een mogelijk heel nuttige bacterie, kan heel verschillend functioneren en van nut zijn, afhankelijk van de samenstelling van het team.

Prof. Dr. Robert-Jan Brummer.
Örebro University

Toen Louis Pasteur ons een blik in de wonderlijke wereld van de bacteriën verschafte, en aantoonde dat bepaalde bacteriën ook zonder zuurstof kunnen leven, werden deze kleine organismen vooral gevaarlijke ziekteverwekkende eigenschappen toebedacht. Zo is het lang gebleven, maar tegenwoordig hebben we een meer genuanceerd en ook veel spannender beeld van hoe bacteriën samenleven en hoe zij zich verhouden tot andere organismen, zoals de mens.

Bacteriën leven vaak als een groot team, een soort gigantisch voetbalteam, en dat verklaart ook hoe de individuele bacteriën elkaar nodig hebben om te overleven als team; om te scoren, wedstrijden te winnen, niet te degraderen, misschien zelfs te promoveren. Een fantastische voetballer, ofwel een mogelijk heel nuttige bacterie, kan heel verschillend functioneren en van nut zijn, afhankelijk van de samenstelling van het team.

Verbindende middenvelders

Zoals een aanvaller de bal toegespeeld moet krijgen om te scoren, zo produceren bacteriën vaak producten waar andere bacteriën weer gebruik van kunnen maken. Zo’n enorm voetbalteam van bacteriën kan ook anderen van dienst zijn en een fantastisch voorbeeld zijn wel de miljarden bacteriën in het menselijk darmstelsel. Een mens bevat bijna tien keer zoveel bacteriën als hij of zij zelf cellen heeft (een schatting die varieert) en zonder die bacteriën is het heel moeilijk overleven. Die bacteriën trainen ons afweersysteem, beschermen ons tegen gevaarlijke bacteriën, helpen ons het eten te verteren en op te nemen, en helpen giftige stoffen af te breken, om maar een aantal belangrijke functies te noemen.

We begrijpen nu ook dat antibiotica, een van de belangrijkste ontdekkingen in de geneeskunde en redder van miljoenen levens, niet alleen gevaarlijke indringers onschadelijk maakt, maar ook vele nuttige spelers in het bacterieteam. Het verdwijnen van een misschien allerminst spectaculaire middenvelder die met veel inzet de linies aan elkaar verbindt, kan desastreuze effecten op de effectiviteit van het hele team hebben. Meer en meer onderzoek is tegenwoordig niet alleen gericht op het voorkómen van dit soort negatieve bijeffecten, maar ook bedoeld om zoveel mogelijk nut uit de ons omringende bacteriën te kunnen halen.

Scoren als team

Een ander interessant aspect van de bacteriën in en rond ons lichaam is dat we de genetische samenstelling van deze teams kunnen veranderen, terwijl die van ons menselijk lichaam vastligt. Het is dan ook verwonderlijk dat we deze mogelijkheden pas het laatste decennium echt zijn gaan ontdekken, met de eerste toepassingen als probiotische voedingsproducten en fecale transplantatie tot gevolg, maar er is nog heel veel dat komen gaat.

De reden dat de kennis omtrent samenstelling en functie van bacteriën in en rond ons lichaam zo’n stormachtige ontwikkeling doormaakt, ligt voornamelijk in nieuwe technieken die de karakterisering van al die bacteriën mogelijk maakt. Niet zolang geleden was 60% van onze darmbacteriën onbekend terrein omdat die bacteriën niet te kweken waren, nu kunnen we ze bijna allemaal in kaart brengen en ook ons een beeld vormen hoe die spelers samenwerken, elkaar de bal toespelen, welke mogelijkheden en talenten ze hebben en wie uiteindelijk scoort.

Shutterstock

Het cahier ‘Ons Microbioom’ van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij nam je mee op een spannende reis door de wereld van het microbioom, en liet zien dat ook op plekken waar je misschien niet direct veel bacteriën had verwacht, zoals de huid, heel veel te beleven is.

Het gaf je ook inzicht in hoe het wetenschappelijk onderzoek zich ontwikkeld heeft en hoe de resultaten kunnen worden toegepast in hele nieuwe, maar soms ook weer niet helemaal nieuwe technieken, zoals het consumeren van levende bacteriën en fecale transplantatie. Meer en meer krijgen we inzicht dat de bacteriën in ons darmkanaal ook invloed hebben op het functioneren van andere organen dan de darm, zoals ons brein.

Waar kunnen deze spannende bevindingen en nieuwe ontwikkelingen toe leiden? We staan nog maar aan het begin van deze reis, maar een aantal reisdoelen schemert aan de wetenschappelijke horizon; voedingsproducten en voedingsadviezen die zorg dragen voor een optimaal welbevinden van onze darmbacteriën en daarmee van ons hele lichaam; het verminderen van welvaartsaandoeningen zoals allergie, diabetes, prikkelbaar darmsyndroom, overgewicht en chronische ontstekingsziekten door het aanpassen van het bacterieteam op de juiste wijze en op het meest geschikte moment en het verbeteren van onze psychische gezondheid.

Dit alles vereist een individuele aanpak omdat de samenstelling van de bacteriën in en rond ons lichaam even uniek is als een vingerafdruk en de iris in ons oog. Aan al deze mogelijkheden zul je bij het openen van dit cahier waarschijnlijk niet direct gedacht hebben. Maar daar sta je niet alleen in, denk hoe Louis Pasteur zou zijn verrast als hij dit cahier zou kunnen lezen!

Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 december 2016

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.