Je leest:

De lucht boven Londen

De lucht boven Londen

Auteur: | 27 juli 2012
ozon (33)
Thema: Sport

Bij de vorige Olympische Zomerspelen, in Beijing in 2008, vroeg iedereen zich af of de smog geen roet in het eten zou gaan gooien. Nu hoor je er haast niemand over, maar is dat wel terecht? Hoe zit het eigenlijk met de smog in Londen?

Wat is smog?

Smog is een mengsel van mist en vervuilde lucht. De vervuiling kan bestaan uit uitlaatgassen van auto´s en fabrieken (industriële smog), maar smog kan ook componenten bevatten die onder invloed van zonlicht gevormd zijn uit koolstofmonoxide, stikstofoxiden en vluchtige koolwaterstoffen (fotochemische smog, of zomersmog). De schadelijke stoffen die hierbij ontstaan zijn voornamelijk fijnstof en ozon. Nu is ozon prima spul als het op enkele kilometers boven ons hangt en schadelijke UV-straling uit het zonlicht tegenhoudt, maar de laaghangende ozon waar het hier om gaat is slecht voor de gezondheid.

Heeft Londen last van smog?

Jazeker. Een paar keer per jaar overschrijdt Londen de Europese normen voor de hoeveelheid ozon en fijnstof die de lucht mag bevatten. De trucs die uit de kast worden getrokken om de overlast te bestrijden worden steeds curieuzer. Zo rijden er sinds het najaar van 2011 speciale auto´s rond die een soort lijmlaagje op de weg sproeien. Fijnstof, roet en andere deeltjes die hiermee in aanraking komen kleven vast aan de weg. De straten in de meest vervuilde delen van de Engelse hoofdstad worden ´s nachts met het mengsel van kalk en water besproeid, om de luchtvervuiling in de stad tegen te gaan. Het zijn sprongen van een kat in nood – veel Londenaren denken dat het voornaamste doel is om boetes van Europa te ontlopen.

Vergeleken met de situatie in Beijing van vier jaar geleden is een flinke dosis relativering echter op zijn plaats. De fijnstofnorm die in Europa niet overschreden mag worden bedraagt bijvoorbeeld 50 µg/m³ (microgram per kubieke meter, gemiddeld op een piekdag), terwijl in Beijing dikwijls zo´n 500 µg/m³ door de lucht zweeft.

De skyline van Londen, vanaf de St. Paul´s kathedraal
Iain Buchanan from Surrey via Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Sinds wanneer speelt het probleem?

“Fair is foul, and foul is fair: Hover through the fog and filthy air", zongen de heksen uit de tragedie Macbeth van Shakespeare al aan het begin van de 17e eeuw. “Goed is kwaad, en kwaad is goed: Zweef door de nevel en smerige lucht ..”

Opnames voor de tv-serie Sherlock Holmes and the Case of the Silk Stocking. Om het Londen van de 19e eeuw echt te laten lijken wordt kunstmatige smog gemaakt (met een rookapparaat).
Andrew Dunn via Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Het woord moest nog uitgevonden worden, maar de smog zelf bestond in die tijd al zo´n 400 jaar. In de 13e eeuw, toen het hout schaars werd, stapte Londen massaal over op steenkool, dat niet erg efficiënt brandde en veel rook produceerde. Hoewel gezondheidseffecten nog niet bekend waren vond men ook toen de dikke rooklucht al smerig. Koning Edward I stelde in 1272 zelfs een verbod in op het gebruik van kolen, op straffe van marteling of de doodstraf. Maar er was weinig alternatief, zodat het verbod nauwelijks effect had.

Het woord smog, een samentrekking van smoke en fog, is uitgevonden in Londen. De term werd naar verluidt voor het eerst gebruikt in 1905, toen het leven in de stad nog altijd op steenkool draaide. De meest bekende en ernstige smogcrisis was The Great Smog van 1952, ook al in Londen. Door de enorme concentraties van luchtverontreinigende stoffen vielen meer dan duizend doden. De gemiddelde concentratie van zwaveldioxide bedroeg op de piekdagen 2 mg/m³, en die van rook 1,5 mg/m³ – daar kan zelfs Beijing niet aan tippen.

Gaan de sporters door de smog beïnvloed worden?

Smog veroorzaakt ademhalingsproblemen en prikkende ogen. Bovendien verlaagt het de longfunctie en de zuurstofopname, en dat kan een directe invloed hebben op de prestaties van de atleten. Sporters halen bovendien dieper en sneller adem dan de mensen die op hun klapstoeltje langs de kant zitten te kijken, en stellen daardoor hun longen bloot aan hogere concentraties verontreiniging. De smog heeft dus meer invloed op de sporters dan op het publiek. Wel treedt gewenning op. Het effect van smog op de zuurstofopname is na een paar dagen weer verdwenen. Op tijd arriveren lost dus al veel op.

Wilson Kipsang won de London Marathon 2012 in 2:04:44. Goed presteren is in Londen dus zeker mogelijk!
Tom Page, Londen, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Ook het afweersysteem gaat echter minder functioneren door te hoge concentraties luchtvervuiling, en daarbij blijft de gewenning uit. Bij de Olympische Spelen in Beijing, en eerder ook in Athene, werden om die reden medicijnen en preventieve voedingssuppleties meegenomen, vertelt Tjeerd de Vries, de topsportarts die destijds het Olympisch team begeleidde. “Dat was overigens nog best ingewikkeld”, voegt hij er aan toe, “omdat sommige medicijnen onder de dopingregelgeving vielen.” Of de ozon- en fijnstofconcentraties in Londen hoog genoeg zijn om een merkbaar effect op de sportprestaties te hebben vindt De Vries moeilijk te zeggen. “De afname in prestatie is niet te meten. De invloed is zeer individueel”, aldus De Vries.

Maar het gaat dus alleen om de ademhaling?

Nee, blootstelling aan slechte lucht veroorzaakt ook hartklachten. De Olympische Spelen van Beijing zijn zelf nog gebruikt voor een verkennend onderzoek naar dit effect. Tijdens de Spelen, toen de luchtvervuiling dankzij een combinatie van overheidsmaatregelen en gunstige weersomstandigheden een stuk lager was dan normaal, bleken risicofactoren als een hoge bloeddruk en een verhoogde hartslag minder vaak bij proefpersonen voor te komen dan in de perioden voor en na de Spelen.

Ook stoffen in het bloed die te maken hebben met het optreden van ontstekingen en trombose kwamen minder voor tijdens de Olympische Spelen. “We zien een duidelijk signaal, maar uit een te kleine en te kortdurende studie om het al als significant te bestempelen”, zeggen de Amerikaanse en Chinese wetenschappers die het onderzoek deden er zelf over. In totaal testten zij 125 gezonde proefpersonen uit Beijing. Op 16 mei 2012 werden de resultaten gepubliceerd in het vakblad Journal of the American Medical Association.

De resultaten bevestigen de trend die andere onderzoekers zien – ook in Engeland. “Zowel het aantal sterfgevallen als het aantal opnames op de long- en de hartafdelingen van ziekenhuizen stijgt als de concentratie van vervuiling omhoog gaat”, zegt Frank Kelly, professor Milieu en Gezondheid bij het King´s College in Londen. Het aantal mensen dat voortijdig overlijdt door de slechte luchtkwaliteit in het Verenigd Koninkrijk wordt door de Commissie voor de Medische Effecten van Luchtvervuiling (de COMEAP) geschat op bijna 30.000 per jaar, vult hij aan. Als alle door de mens veroorzaakte verontreinigingen uit de lucht zouden verdwijnen, zou de levensverwachting van pasgeboren baby´s met een half jaar toenemen, schat deze commissie.

Wat is het gunstigste scenario voor Londen?

Uiteindelijk viel het zelfs in Beijing vier jaar geleden nog wel mee met de smog. De Chinese overheid had vergaande maatregelen genomen om het smogniveau tijdelijk te verlagen. Fabrieken waren stilgelegd, het autoverkeer was aan banden gelegd. Maar de echte redding was de regen. Neerslag spoelt de lucht letterlijk schoon van fijnstof en ozon.

Beijing, China. Rechts: Na een zonnige dag in augustus 2005. Links: Anderhalve week later, na twee dagen regen.
Bobak Ha´Eri via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Voor Londen zou ook een flinke westenwind een gunstig effect hebben. De vervuilde lucht wordt dan vanuit Engeland naar het Europese continent geblazen, in plaats van andersom. En ook dit jaar moeten we dus hopen op Olympische Spelen met veel regen. Waar het de smog betreft, tenminste.

Bronnen:

Zie ook:

Luchtvervuiling op W24:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 juli 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.