Je leest:

De kwestie: Second Life, virtuele proeftuin voor gedrag

De kwestie: Second Life, virtuele proeftuin voor gedrag

In Second Life kan alles wat in real life kan en nog veel meer. Je kunt er vriendschappen sluiten, op zoek naar de baan van je dromen en de liefde bedrijven met iemand die je net hebt ontmoet. Maar ook kinderporno en guerrillastrijd komen voor. Leiden de ongekende mogelijkheden van de virtuele wereld tot extreem gedrag? Volgens prof.dr. Valerie Frissen, bijzonder hoogleraar ICT en Sociale Verandering, valt dat reuze mee.

Second Life is een virtuele wereld, waarin spelers letterlijk een tweede leven leiden. Door middel van een avatar kunnen zij hun uiterlijk naar wens aanpassen, huizen of andere voorwerpen ontwerpen en allerlei sociale contacten leggen. De driedimensionale ‘Massively Multiplayer Online Role Playing Game’ (MMORPG) werd in 2003 ontworpen door Linden Lab. Second Life heeft ruim 7,2 miljoen ‘bewoners’. Er heerst een virtuele economie waarin echt geld omgaat: de zogeheten ‘Linden dollars’.

Second Life is een virtuele wereld, waarin spelers letterlijk een tweede leven leiden.

Second Life is ongekend populair. Wat is het geheim?

“Er zitten elementen in Second Life die als losse onderdelen al heel populair zijn. Al die sociale toepassingen op internet waarmee mensen op welke manier dan ook contact met elkaar kunnen zoeken, bloeien enorm. Op Second Life zie je dat mogelijkheden die je al had, zoals MSN en gaming, met elkaar worden gecombineerd en nog een extra dimensie krijgen door de 3D grafische omgeving, die er heel goed uit ziet. Maar het is vooral de interactie tussen mensen in die virtuele omgeving die het in stand houdt en tot een succes maakt. Al die aspecten bij elkaar maken het tot een fantastische gesimuleerde werkelijkheid. Wat je in real life zou willen doen, kún je in Second Life doen. De mogelijkheden zijn schier onuitputtelijk.”

Dan gebeuren er vast ook opmerkelijke dingen.

“Wat natuurlijk veel publiciteit heeft gehad, is de seks. Je hoeft er bij wijze van spreken maar even rond te lopen of je krijgt al een oneerbaar voorstel. Alles wat met seks en porno te maken heeft, is altijd al de cash cow van het internet geweest, dus het is niet raar dat dit ook op Second Life gebeurt. Het enige wat er nog aan ontbreekt, is dat je niks ruikt en voelt. In die zin is het nog een schrale afspiegeling van wat er in het echte leven zou kunnen. Maar op het visuele vlak gaat het wel al echt ver. Het ziet er echt goed uit en je kunt daarmee allerlei fantasieën uitleven, als je dat zou willen.”

Zitten er veel extreme types tussen de bewoners?

“Dat valt wel mee. Er lopen bijvoorbeeld ietwat vreemd uitgedoste types rond die guerrilla voeren en kapitalistische uitwassen van Second Life proberen op te blazen door er een virtueel bommetje onder te leggen. Maar de meeste avatars zijn vrij normaal. Het zijn gewone mensen die er vaak net iets mooier en sexier uitzien. Ze schijnen vaak te lijken op de eigen personages. Maar goed, er zijn ook in het echte leven allerlei mensen die extreme neigingen hebben. Die kunnen dat in Second Life natuurlijk meer vrijelijk uiten.”

Maar de meeste avatars zijn vrij normaal. Het zijn gewone mensen die er vaak net iets mooier en sexier uitzien.

Dat moet wel tot leiden tot rare situaties.

“Er is een discussie gaande over kinderpornografie op Second Life.”

Halen ze dat er niet gewoon af?

“Dat is ook weer zo’n lastige discussie. Er is allerlei wetgeving over kinderporno en er is ook sprake van zelfregulering, waarbij Linden Lab zelf ingrijpt. Maar wat doe je als een avatar kinderporno bedrijft met een andere avatar? Haal je die content er vanaf en blijft het daar dan bij? Welke wetgeving uit welk land is van toepassing in een ‘virtueel land’ dat zich niets van territoriale grenzen aantrekt? Dat zijn ingewikkelde vraagstukken.”

Zitten er gevaren aan Second Life, bijvoorbeeld dat mensen fictie en werkelijkheid niet goed meer van elkaar kunnen onderscheiden? “De discussie of mensen nog wel in staat zijn om dat onderscheid te maken naarmate ze zich meer verliezen in de mediawerkelijkheid, is een erg oude. Ik denk dat er meer aanwijzingen zijn dat dit niet zo is dan dat het wel zo is. Bij de opkomst van elk nieuw medium spelen dit soort vraagstukken: over geweld, over onschuldige kinderen en de gevaren die hen bedreigen, over de mogelijkheid dat je eraan verslaafd kunt raken. Ik denk dat het goed is om jezelf die vragen te blijven stellen en om alert te blijven op de risico’s. Maar het heeft er vooral mee te maken dat het nieuwe verschijnselen zijn waar mensen niet direct grip op hebben. Dat roept altijd zorgelijke geluiden op.”

Leidt deelname aan zo’n virtuele wereld tot meer individualisering en isolatie van mensen? “Als je kijkt naar onderzoeken die op dit gebied zijn uitgevoerd, dan zie je dat het internet juist een enorme impuls heeft gegeven aan sociale relaties. Het heeft bestaande interactie tussen mensen verhevigd en het heeft allerlei nieuwe mogelijkheden tot interactie en communicatie geschapen. Over de kwaliteit van die contacten kun je nog wel discussiëren. Want die zijn vaak snel en oppervlakkig.”

Second Life is inmiddels ook echt een business geworden. Wie verdient daar nu eigenlijk aan? “De makers zelf natuurlijk in de eerste plaats. In vergelijking met meer traditionele games hoeven zij veel minder te investeren in de ontwikkeling, want de gebruikers maken de omgeving zelf. Je hoeft veel minder mensen in je bedrijf aan het werk te houden omdat dat allemaal vanzelf loopt. Dus daar kun je relatief snel aan verdienen. Maar het meest interessante is eigenlijk dat gebruikers zélf geld gaan verdienen. Zeker de mensen die in het begin van Second Life land hebben gekocht en dat nu doorverkopen. Ook aan de verkoop van virtuele genitalia – die je nodig hebt om seks te kunnen bedrijven – wordt flink verdiend. Er zijn mensen die daar echt een goed inkomen aan verdienen.”

Bijna alle facetten van het gewone leven zijn vertegenwoordigd in Second Life.

Is dat ook een van de succesfactoren, dat er veel geld in omgaat?

“Ik denk niet dat het een drijvende kracht erachter is, maar het geeft natuurlijk wel een extra dimensie. Voor mensen uit de creatieve hoek is het ook heel interessant. Er is een heel rijke hoeveelheid aan hulpbronnen om dingen uit te proberen, wat extra geld te verdienen, te publiceren, noem maar op. Je kunt concerten geven op Second Life of er je kunst proberen te verkopen. Dat zijn de leuke kanten ervan.”

Voor wetenschappers is dit vast interessante materie.

“Voor mij als sociale wetenschapper zeker. Ik begrijp niet dat niet veel meer sociologen en antropologen zich hiermee bezig houden. Het is een soort proeftuin voor gedrag: je zet je scherm aan en je kijkt wat mensen met elkaar doen. Zonder dat je daar allerlei ingewikkelde onderzoeken voor hoeft op te zetten. Het is echt een Mekka voor onderzoekers.”

Neemt u zelf deel aan Second Life?

“Ik ben er een paar keer mee bezig geweest, omdat ik vind dat je wel moet weten waarover je het hebt als je met dit soort onderwerpen bezig bent. Maar ik ben absoluut geen vaste bezoeker.”

Prof.dr. Valerie Frissen studeerde culturele antropologie met als kopstudie communicatiewetenschap aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Daar promoveerde zij in 1992 op een onderzoek naar het verschijnsel ‘veelkijkers’ in Nederland. Na acht jaar te hebben gewerkt als universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam, ging zij in 1999 werken bij TNO als hoofd van een team dat onderzoek doet naar de maatschappelijke effecten van ICT-ontwikkelingen en de implicaties voor beleid. Inmiddels is zij daar strateeg. Frissen trad in 2003 aan als bijzonder hoogleraar ICT en Sociale Verandering bij de faculteit der Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit.

Zie ook:

Tips voor het schrijven van een profielwerkstuk

Dit artikel is een publicatie van Erasmus Universiteit Rotterdam.
© Erasmus Universiteit Rotterdam, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 oktober 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.