Je leest:

De Keplersatelliet ontdekt…

De Keplersatelliet ontdekt…

Auteur: | 25 februari 2011

In maart 2009 werd de Keplersatelliet gelanceerd, met als doel het vinden van aardachtige planeten bij andere sterren. Stukje bij beetje druppelen zijn vondsten binnen…

De Keplersatelliet

Kepler
NASA

Hoe uniek is de aarde? Om het antwoord op deze vraag te vinden, speuren astronomen de hemel af op zoek naar planeten bij andere sterren. Sinds de ontdekking van de eerste exoplaneet in 1992 hebben onderzoekers met verschillende technieken tientallen van die planeten gevonden, bij allerlei verre sterren. Het gaat hier bijna zonder uitzondering om grote, zware planeten die zich in een baan dicht om hun ster bevinden.

Om ook kleinere sterren met grotere omlooptijden te kunnen vinden, lanceerde de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA in 2009 de Keplersatelliet. In een baan om de aarde houdt deze satelliet zo’n 150.000 sterren in het gebied tussen de sterrenbeelden Zwaan en Lier nauwlettend in de gaten. Hij speurt naar exoplaneten die soms voor hun ster langs bewegen.

Kort na de lancering werd al duidelijk dat Kepler een schatkist aan nieuwe exoplaneten zou openen. In dit artikel houdt Kennislink de vondsten van de Keplersatelliet bij.

De ontdekkingen van Kepler

Datum: 24 februari 2011

Vondst: Twee exoplaneten die één baan delen

Small
NASA/Ames/JPL-Caltech

In een stelsel van een ster en vier planeten, KOI-730, is ontdekt dat twee van die planeten dezelfde baan delen. Ze doen allebei precies 9,8 dagen over hun omloop rond de ster. De ene planeet volgt de andere op een afstand van precies één zesde van hun totale baan.

Elke planeet die om een veel zwaardere ster draait heeft twee punten in zijn baan, zo’n 60° voor hem en 60° achter hem, waarop een ander hemellichaam stabiel kan meereizen. Dat zijn de Lagrangepunten L4 en L5. L4 en L5 vormen samen met de ster een gelijkzijdige driehoek om de planeet heen. De planeet Jupiter heeft in zijn Lagrangepunten groepjes planetoïden. Een tweetal planeten met dezelfde baan is nog niet eerder waargenomen.

De vondst bied een nieuwe kijk op één van de grote openstaande vragen in ons eigen zonnestelsel: hoe is de maan ontstaan? De gangbare theorie gaat ervan uit dat er een planeet zo groot als Mars tegen de aarde aan is gebotst. Het zou goed kunnen dat die planeet, vaak Theia genoemd, ooit 60° voor of achter de aarde heeft gestaan.

KOI-730

Datum: 2 februari 2011

Vondst: Een planetenstelsel met minstens zes planeten

Small
NASA

De ster Kepler-11 is een tweelingbroertje van onze zon in het sterrenbeeld Zwaan. De Keplersatelliet ontdekte er minstens zes planeten, waarvan vijf zo goed zichtbaar zijn dat we de massa en de omlooptijd ervan weten. De planeten zijn allemaal aanzienlijk zwaarder dan de aarde, maar veel kleiner dan gasreuzen als Jupiter. Hun samenstelling is een mix tussen een rotsachtige planeet en een gasreus: rotsachtig met een dikke laag gas eromheen.

De vijf bevestigde planeten hebben allemaal een omlooptijd die korter is dan die van Mercurius. De zesde planeet die nog niet direct kon worden waargenomen staat waarschijnlijk in een baan die tussen Mercurius en Venus in zou zitten bij onze zon.

Kepler-11b | Kepler-11c | Kepler-11d | Kepler-11e | Kepler-11f | Kepler-11g

Datum: 10 januari 2011

Vondst: Een hete aardachtige planeet

Small
NASA

Tot nu toe ontdekte de Keplersatelliet alleen gasreuzen, maar na een zorgvuldige analyse van meetresultaten kon de ontdekking van de eerste aardachtige planeet bevestigd worden. De planeet kreeg de naam Kepler-10b mee.

Kepler-10b is 1,4 keer zo groot als de aarde en draait in minder dan een aardse dag om zijn ster heen, in een baan die twintig keer zo klein is als die van Mercurius om de zon. Het is er op het oppervlak zo’n 1300°C. De vondst van Kepler-10b is vooral belangrijk omdat het aantoont dat er ook bij andere sterren rotsachtige planeten voor kunnen komen.

Kepler-10b

Datum: 1 december 2010

Vondst: Een planetenstelsel met minstens twee zware planeten en misschien een superaarde

Small
NASA

De ster Kepler-9 in het sterrenbeeld Lier gaat vergezeld van tenminste twee grote, Saturnusachtige planeten, zo lieten de astronomen die aan de Keplermissie werken in december 2010 weten. De gasreuzen staan dicht bij hun ster, met omlooptijden van bijna 20 en bijna 40 dagen.

Behalve de twee gasreuzen ontdekten de onderzoekers tekenen van een derde planeet. Deze planeet is veel kleiner dan de reuzen, minder dan twee keer zo groot als de aarde. Hij draait in een heel nauwe baan om zijn ster heen. Het is echter moeilijk om vast te stellen of het hier echt om een planeet gaat, of dat het meetresultaat een andere oorzaak heeft.

Kepler-9b | Kepler-9c | Kepler-9d

Datum: 17 januari 2010

Vondst: Vijf exoplaneten, waarvan vier groter dan Jupiter en één vergelijkbaar met Neptunus

Small
Kepler-4b vergeleken met Neptunus.

Tien maanden na zijn lancering werden de eerste door Kepler ontdekte exoplaneten bekend gemaakt. In de meetgegevens van de eerste zes weken van Keplers missie werd bij vijf sterren een grote exoplaneet ontdekt. De ster Kepler-4 bleek vergezeld te gaan van een Neptunusachtige planeet, Kepler-4b gedoopt. Vier andere sterren bleken een enorme gasreus in een kleine baan om zich heen te hebben, elk van de vier aanzienlijk zwaarder dan Jupiter.

Dit soort planeten is al eerder ontdekt met andere ruimtetelescopen en telescopen op aarde, maar de vondst toont aan dat de Keplersatelliet prima is uitgerust om exoplaneten te ontdekken.

Kepler-4b | Kepler-5b | Kepler-6b | Kepler-7b | Kepler-8b

De toekomst

Op 2 februari 2011 maakten de onderzoekers van de Keplermissie bekend dat ze tot nu toe maar liefst 1268 kandidaat-planeten hebben ontdekt. Van elk van die planeten moet nog onderzocht worden hoe zwaar ze zijn en waar ze precies staan. Naar verwachting is meer dan 90% van de kandidaat-planeten in ieder geval een echte planeet.

Een voorlopige schatting deelt de kandidaat-planeten in gewichtsklassen in. Van de planeten zijn er 68 ongeveer zo zwaar als de aarde, 288 zijn zogenaamde superaardes (ongeveer vijf keer zo zwaar als onze planeet). Er zijn 662 Neptunusachtige gasreuzen bij, 165 Jupiters en 19 planeten die nog aanzienlijk groter zijn dan Jupiter.

Ook over de banen van de planeten valt al wat te zeggen: 54 van de kandidaat-planeten bevinden zich namelijk in de bewoonbare zone van hun ster. Dat is het gebied waarin de temperatuur het bestaan van vloeibaar water op het planeetoppervlak mogelijk maakt. Van die 54 planeten zijn er vijf ongeveer zo groot als de aarde. Of ze inderdaad tweelingbroertjes en -zusjes van onze planeet zijn moet blijken na meer nauwkeurige en langdurige metingen.

Large
De kandidaatplaneten die Kepler heeft ontdekt, gesorteerd op massa en omlooptijd. Ter vergelijking staan de aarde, Neptunus en Jupiter ernaast.
NASA

Lees meer over exoplaneten op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/exoplaneet/exoplaneten/kepler/index.atom?m=of", “max”=>"10", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 februari 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.