Je leest:

De echte vrouw bestaat niet

De echte vrouw bestaat niet

Over Caster Semenya, psychologische sekseteksten en statistische dwaasheid

Auteur:

Ineens liep ze daar, sneller dan alle andere vrouwen: Caster Semenya. Maar haar plotselinge succes op de 800 meter en haar mannelijke bouw riepen vragen op. Is ze wel een echte vrouw? Om daar achter te komen ondergaat ze deze weken een serie tests, waaronder psychologische. Die moeite had de atletiekbond zich kunnen besparen: Semenya is geen echte vrouw. Die bestaat namelijk niet.

Large
De Zuid-Afrikaanse hardloper Caster Semenya op het WK Atletiek 2009 in Berlijn – het toernooi waar ze de gewraakte 800 meter won.
Erki Pictures (Wikimedia Commons)

Mannen komen van Mars en vrouwen van Venus, luidt het cliché. Maar niets is minder waar. In werkelijkheid zijn – wat betreft gedrag – de overeenkomsten tussen de seksen veel groter dan de verschillen. Zo veel groter, zo blijkt uit het enige grote meta-onderzoek naar man-vrouwverschillen, dat het de vraag is of je wel echt van een onderscheid kunt spreken.

Toegegeven, er zijn een aantal zaken waarop mannen anders zijn dan vrouwen. Zo masturberen ze meer (of althans, dat zeggen ze), ze gooien verder en ook harder met een bal en denken wat vrijer over zomaar seks. Maar op vrijwel elk ander gebied zijn de verschillen minimaal. En een psychologische test om uit te wijzen of iemand wel een echte vrouw is – dat is dwaasheid.

Medium
De echte vrouw bestaat niet

Een typische vrouweneigenschap

Hoe zit dat? Laten we eens kijken naar een typische eigenschap waarop vrouwen ietsje hoger scoren dan mannen: empathie. We laten duizend mannen en vrouwen een empathietest doen. Daarna kijken we naar de uitslag. We zien dat de gemiddelde score van de dames als groep iets hoger ligt dan de gemiddelde uitslag van de groep heren. Hier hebben we dus ons man-vrouwverschil – veel mars-en-venus-achtige boeken zijn nu klaar met nadenken.

Small
De bell curve lijkt wel wat op een kerkklok

Maar wij niet. Want wat betekent dit kleine verschilletje nu voor de individuele man of vrouw? Het antwoord is: heel weinig. Zo zijn we vergeten te kijken naar de verschillen binnen de groepen, bijvoorbeeld tussen vrouwen onderling. In zo’n groep is een eigenschap als empathie vaak (ongeveer) normaal verdeeld. Dat is een statistische term die betekent dat er veel vrouwen zijn die gemiddeld scoren, en veel minder die extreem empathisch zijn of juist helemaal niet. Maak je daar een grafiekje van, dan krijgt die een typerende vorm die wat lijkt op een bel. Vandaar dat we hem in het Engels de bell curve noemen.

Large

Ook bij mannen is de eigenschap empathie normaal verdeeld: de ene man is de andere niet.

Large

Nu we weten dat mannen en vrouwen onder elkaar heel erg variëren, kunnen we hun gemiddelde empathieverschil wat beter begrijpen. Dat doen we door de normaalverdelingen van de dames en de heren over elkaar te leggen. Hierdoor wordt duidelijk hoe weinig die gemiddelden zeggen over de individuen in die bell curve. In het paarse gebied komen beide seksen namelijk precies met elkaar overeen. Alleen aan de randjes vind je scores die eigenlijk alleen bij mannen voorkomen, of alleen bij vrouwen.

Large

Willekeurig individu

In de praktijk betekent dat het volgende. Stel, je neemt een willekeurige man en een willekeurige vrouw. De kans is dan ontzettend groot dat ze allebei qua empathie in het paarse gebied zitten. Van een sekseverschil kun je dan eigenlijk niet spreken. Het zou zelfs zomaar kunnen dat de man veel empathischer is dan de vrouw. Alleen wanneer je gaat kijken naar subgroepen zul je onderscheid tegenkomen: zoek je een stel koude kikkers uit dan zijn daaronder waarschijnlijk meer mannen, en de supervoelsprieten zijn vaak van de vrouwen.

Small
Erki Pictures (Wikimedia Commons)

Semenya moet niet alleen naar de psycholoog: ook haar genen, hormonen en voortplantingsorganen worden doorgelicht. Zo zoeken artsen naar zeldzame afwijkingen die haar een ‘oneerlijk voordeel’ zouden geven. Maar zelfs voor een arts is het een bijna onmogelijke opgave om vast te stellen of Semenya wel een ‘echte vrouw’ is.

Maar wacht – wat nou als iemand als Caster Semenya enorm laag scoort op invoelendheid. En vreemd genoeg ook nog op allerlei andere eigenschappen aan de extreem mannelijke kant zit. Is ze dan niet psychologisch een vent? Nou, nee. Om dat te laten zien, duiken we nog een keer de statistiek in, terug naar het moment dat we duizend mannen en duizend vrouwen een empathietest afnamen.

Uitschieters

Als wetenschappers de scores op zo’n test gaan vergelijken, komen daar allerlei ingewikkelde berekeningen aan te pas. Zo kun je bijvoorbeeld – nog voordat je kijkt of mannen en vrouwen anders zijn – te weten komen of de eigenschap die je onderzoekt (zoals empathie) inderdaad wel echt normaal verdeeld is. En hier zit hem de kneep: één van de berekeningen die wetenschappers hier vaak gebruiken, verwijdert de uitschieters uit de lange lijst van tweeduizend testscores.

Zo’n uitschieter is bijvoorbeeld één enkele man die extreem invoelend was, of een vrouw die juist erg onderkoeld stond tegenover andermans gevoelens. Als je simpelweg iets wilt weten over de gemiddelde score van een groep dames of heren, dan maakt dat niet uit: zo’n uitschieter verandert namelijk weinig aan het totaalplaatje – je doet hem weg om het rekenen gemakkelijker te maken. Maar als je iets wilt zeggen over een individu, dan is het juist heel belangrijk om je te realiseren dat die uitschieters wel bestáán. Doe je dat niet, dan zul je heel af en toe een man of vrouw tegenkomen die eigenlijk niet ‘kan zijn’, en dat gaat natuurlijk niet.

Medium
Uitschieters zijn zeldzaam, maar ze bestaan wel

Waarom er geen psychologische seksetest bestaat

Er zijn dus drie redenen waarom een je nooit een test kunt verzinnen die je vertelt of iemand psychologisch gezien een man of een vrouw is. De overlap tussen de seksen is groter dan het verschil. De variatie binnen een groep mannen of vrouwen is groter dan de variatie tussen de groepen. En dan zijn er nog de uitschieters. Groepsgemiddelden zeggen dus per definitie bijna niks over individuen, en al dat gepraat over mars en venus, en typische vrouwen en mannen is dan ook meer vermaak dan wetenschap. Het enige dat we kunnen zeggen over het psychologische geslacht van Semenya is het daarom dit: nee, ze is geen echte vrouw. Dat kan ook moeilijk, want ‘de echte vrouw’ bestaat helemaal niet.

Meer weten?

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 september 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE