Je leest:

De droogste plaats

De droogste plaats

Je staat er een beetje bij als Erwin-met-de-korte-achternaam, als weerman zijnde. Boven de Atacama-woestijn in het noorden van Chili is het eigenlijk géén weer. Het is er de ene dag warmer dan de andere, dat wel, maar een inktzwarte regenwolk moet er een attractie van formaat zijn.

De Atacama Woestijn

In de Atacama-woestijn regent het namelijk nooit. Of beter gezegd: bijna nooit. Want een gemiddelde van nog geen 20 millimeter regen per jaar is natuurlijk niet helemáál niets. In Nederland valt jaarlijks rond de 1000 millimeter en lijkt het op een willekeurig moment altijd wel ergens te plenzen, maar het verhaal gaat dat er in de Atacama-woestijn plekken zijn waar al vierhonderd jaar geen drup is gevallen.

Dat komt door het Andes-gebergte, dat oostelijk van de woestijn ligt. De warme, vochtige wind die vanuit de tropische regenwouden van Brazilië tegen die bergen aan blaast, komt de toppen niet over. De wolken regenen leeg aan de oostkant van de bergen en het westen krijgt niks. De Atacama-woestijn, die zelf ook behoorlijk hoog gelegen is, moet het vooral hebben van de mist die vanuit de Stille Oceaan komt aandrijven. Er zijn zelfs plaatsen in Noord-Chili waar bij wijze van proef drinkwater wordt gewonnen uit mist.

Het is niet altijd even droog geweest in de Atacama-woestijn. Wetenschappers proberen iets over de geschiedenis van het gebied te achterhalen door de mest van insecten te onderzoeken. Die blijft door de eeuwen heen namelijk heel goed bewaard in de droogte. Door de mest los te pulken komen er resten tevoorschijn van planten die er vroeger leefden. Door te kijken naar de afzettingen die grondwater in onderaardse bronnen achterlaat, kun je zien hoe hoog het water vroeger stond. Al met al hebben Amerikaanse onderzoekers heel aardig kunnen achterhalen hoe het gebied er in de afgelopen 22.000 jaar bij stond. Zo bleek dat de woestijn ruim tienduizend jaar geleden een stuk vochtiger was dan tegenwoordig: struiken en grassen groeiden op veel lagere hoogten dan nu. In die tijd leefden er ook indianenvolken. Ook hun lichamen werden prima bewaard door de droogte en veranderden in mummies. Na deze ‘vriendelijker’ tijd werd het nogal abrupt een stuk droger. Nu zit de woestijn misschien wel in haar droogste periode ooit. Toch leven er ook nu nog planten en dieren. De planten hebben hele diepe wortels om het grondwater op te zuigen, en net als vroeger zijn het vooral insecten die de kruipende bevolking van de Atacama vormen.

Wat moet je nou beginnen met zo’n dooie boel? Er is een stad met honderdduizend inwoners, Calama. Van daaruit worden volop trektochten door het gebied georganiseerd, want aantrekkelijke kanten zijn er heus wel. Zoals in elke woestijn is het wonderlijk te zien hoe uit alle hoeken en gaten bliksemsnel plantenleven opbloeit na een paar druppels regen. Verder kent het gebied geisers die water dat de grond in is gesijpeld en door het onderaardse magma is opgewarmd tot wel tien meter hoogte terugspuiten. En het zoutmeer van Atacama is ook de moeite waard voor wie houdt van een spierwitte vlakte zo ver het oog reikt. Maar het gaat vooral om het idee: om in een woestijn te staan die volgens onderzoekers eigenlijk meer gelijkenis vertoont met het oppervlak van Mars dan met andere woestijnen op aarde. Zó gortdroog is het er. Atacama, zo schreef een Amerikaanse onderzoeker in een reisverslag, is een super-woestijn.

Een superwoestijn is een mooie plek voor een supertelescoop, hebben astronomen bedacht. Op de 2635 meter hoge top van de Cerro Paranal in de Atacama-woestijn staat de Very Large Telescope (VLT). Hij is nog niet af, maar delen zijn al wel in bedrijf. Uiteindelijk komen er vier kijkers met spiegels van acht meter te staan, drie van 1,8 meter, eentje van 2,5 meter en eentje van vier meter. Een paar honderd kilometer verderop wordt op een 5000 meter hoog plateau de Atacama Large Millimeter Array (Alma) gebouwd. Net als de VLT gaat Alma vooral profiteren van de verlatenheid van het gebied en de kurkdroge lucht boven de Atacama-woestijn. Lucht met te veel waterdamp erin absorbeert namelijk de korte radiogolven uit het heelal die Alma juist wil gaan opvangen. Er komen 64 ontvangstschotels te staan in de woestijn, van elk 12 meter groot. Het hele veld van schotels beslaat zeven vierkante kilometer. In 2009 of daaromtrent moeten ze in bedrijf zijn. Dan is er meer bedrijvigheid in de woestijn dan ooit tevoren. Vanaf een stukje bijna-Mars zullen de astronomen naar het droogste stukje hemel op aarde kijken.

Mark Traa is auteur van o.a. "Hemelbestormers. Feiten en fabels over ruimtevaarders (Uitgeverij De Bezige Bij, 1997,ISBN 90-234-3699-7)

Dit artikel is een publicatie van KIJK.
© KIJK, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 september 2001

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.