Je leest:

De dood overwinnen

De dood overwinnen

Auteur: | 24 november 2010
dood (53)
Thema: Dood

Er zijn bibliotheken volgeschreven met adviezen om je tijd op deze aarde met een paar jaartjes op te rekken. Maar het blijft uitstel van executie. Wat nou als er een manier was om écht voor eeuwig te leven? Wetenschappers denken na over manieren om ons in te laten vriezen, of het lichaam te blijven verjongen. Kunnen we met al onze kennis van wetenschap en technologie de ultieme strijd, die tegen de dood, eindelijk winnen?

We zijn een geniale soort. We vliegen, we kijken miljoenen lichtjaren de ruimte in en bouwen deeltjesversnellers die de oerknal nabootsen. Toch blijft die ene droom, een elixir der eeuwige jeugd, nogal altijd buiten handbereik. Er zijn trucs om onze klok te vertragen, zoals een laag calorisch dieet om vrije radicalen te bestrijden, maar uiteindelijk stellen we hiermee het onvermijdelijke alleen maar uit.

De legende van de Fontein der Eeuwige Jeugd stamt uit de 16e eeuw. De Spaanse ontdekkingsreiziger Juan Ponce de Léon kreeg van indianen uit Puerto Rico een tip om naar de ‘noordelijke eilanden’ (Florida) te reizen. Daar zou de verjongingsbron zich bevinden.

Wetenschappers willen een échte oplossing voor veroudering. En daar hebben ze een paar hele interessante manieren op bedacht.

Winterslaap

In 1964 verscheen het boek ‘The Prospects of Immortality’ (‘de vooruitzichten op onsterfelijkheid’) van wetenschapper, docent en science-fiction schrijver Robert Ettinger. Hierin liet hij de wereld voor het eerst kennismaken met de wetenschappelijke kant van het invriezen van mensen, beter bekend als cryonics.

Ettinger, geïnspireerd door het oude science-fiction verhaal The Jameson satellite, stelde dat het mogelijk is om een mens af te koelen en te bewaren bij extreem lage temperaturen, zodat het lichaam niet zou vergaan. Want, zo vond Ettinger, het lijk van vandaag is de patiënt van morgen. In een verre toekomst zou het lichaam weer worden ontdooid en tot leven gewekt.

Het idee van een lange winterslaap raakte de juiste snaar bij het grote publiek en slechts drie jaar later werd de eerste mens -arbeidspsycholoog James Bedford- ingevroren. Tot op heden volgden een kleine tweehonderd mensen in Bedfords voetsporen. Ruim negentig daarvan liggen in het Cryonics Institute vlakbij Detroit, en nog eens tachtig bij de Alcor organisatie in Scottsdale, beide in de VS.

Vitrificatie

Kikkers en komkommers

Er zijn enkele kikkersoorten die bevriezing kunnen overleven. Als deze kikkers beginnen te bevriezen komt een eiwit vrij dat werkt als een soort antivries. Dit eiwit beschermt de kikker tegen de scherpe ijskristallen, zodat het dier de winter overleeft.

Mensen hebben dat eiwit niet, wij vriezen letterlijk kapot. En wat er dan gebeurt kan je zelf testen. Probeer maar eens een komkommer te bevriezen en daarna te ontdooien (maar vraag ons daarna niet om de rotzooi op te ruimen). In plaats daarvan zijn wij aangewezen op vitrificatie.

Goed, invriezen dus. Mensen die zich willen laten invriezen dragen meestal een herkenbaar symbooltje zoals een identiteitsplaatje. Het lichaam moet namelijk direct na de dood sterk worden afgekoeld, tot iets boven het nulpunt, om verdere aftakeling van het lichaam te voorkomen. Dan worden er antistollingsmiddel en medicijnen toegediend om te voorkomen dat er onherstelbare schade optreedt, vooral aan het brein. Om die stoffen in het hele lijf te krijgen, brengt de arts de bloedsomloop van de patiënt weer op gang met een hart-longmachine. Dan is de patiënt klaar voor vervoer.

Eenmaal aangekomen bij de begrafenisondernemer begint het echte werk: het invriezen, of beter gezegd de vitrificatie. Vitrificeren betekent letterlijk ‘veranderen in glas’ en werkt dankzij vitrificatievloeistof die het bloed van de patiënt vervangt. Deze vloeistof is een soort antivries die bij lage temperaturen niet overgaat in een kristalvorm (denk bijvoorbeeld aan een ijskristal), maar in een soort glas. IJskristallen prikken namelijk levend weefsel lek en veroorzaken zo onherstelbare schade.

Met die vitrificatievloeistof in het lijf gaat de patiënt in het vriesvak. Hier wordt hij of zij heel langzaam afgekoeld tot de temperatuur van vloeibaar stikstof, maar liefst -196˚ Celsius. Dit duurt enkele dagen. Dan is de patiënt klaar voor langdurige opslag, totdat er een manier is gevonden om deze weer tot leven te wekken.

In het Amerikaanse Alcor instituut worden gevitrificeerde mensen in dit soort containers bewaard, vier per container. Hier blijven ze in vloeibaar stikstof totdat de tijd daar is om ze te ontdooien en weer tot leven te wekken.

Mutaties

Ettingers ideeën worden nog steeds door wetenschappers onderzocht en verfijnd . Ze brachten zelfs een hele ideologie voort, het cryonisme. Ook in Nederland bestaat een vereniging voor mensen die het invriezen wel zien zitten. Maar uiteindelijk is invriezen niet het ultieme middel tegen onze uiterste houdbaarheidsdatum. Je stelt het onvermijdelijke slechts uit, en je wordt nog steeds als een bejaarde wakker. Voor de échte eeuwige jeugd duiken we wat dieper de biologie in.

Ons lichaam is een machine vol piepkleine onderdeeltjes die constant bezig zijn om ons op gang te houden. Ga je naar de basis, dan bestaat het lichaam uit losse cellen – 100 biljoen, om precies te zijn. Die cellen hebben een gemiddelde levensduur van een maandje, daarna sterven ze. Gelukkig delen die cellen zich voordat ze doodgaan, zodat er altijd genoeg cellen in ons lijf zitten. Die celdeling gaat dan ook ons hele leven door.

Een delende cel onder de microscoop. Onze cellen kunnen zich blijven delen totdat hun telomeren te kort zijn. Dan is het afgelopen, en sterft de cel.

Maar tijdens al die jaren van celdeling gaat er wel eens wat mis. Misschien deelt een cel zich verkeerd of sloopt een verdwaald zuurstofradicaal een stukje DNA. Dan treedt er een mutatie op, en die is soms schadelijk. Mutaties hopen zich gedurende tientallen jaren op, met als resultaat een lichaam dat maar matig werkt en op gegeven moment van ellende ermee kapt. Sommige extra nare mutaties leiden zelfs tot kanker, wat de levensduur nog verder inkort.

Het is de ultieme tegenstelling: om in leven te blijven, werken we ons langzaam de dood in. Maar dat hoeft niet, zegt de Britse bioloog Aubrey de Grey. Volgens hem is er 50% kans dat we binnen 20 à 30 jaar voor altijd in goede gezondheid kunnen leven; in zijn lezingen, publicaties en zijn boek ‘Ending Aging’ doet De Grey uit de doeken hoe we dat voor elkaar gaan krijgen.

Ambitieus

Aubrey de Grey

Volgens De Grey zijn de oorzaken van onze veroudering zevenvoudig: snellere celdood dan aanmaak, ophoping van schadelijk afval binnen en buiten de cellen, schadelijke mutaties in de mitochondriën, verlies van elasticiteit in het lichaam door samenclustering van cellen, niet-delende senescente (slapende) cellen, en kanker. Volgens De Grey zijn al deze zaken met de juiste biologische middelen op te lossen.

Maar daar loopt De Grey -en met hem de wetenschap in het algemeen- tegen een muur. Want hoewel De Grey oplossingen aandraagt, ontsnappen ze niet aan de nodige controverse. Zijn theorieën steunen soms wel heel erg op bepaalde aannames in de biologie. Klopt één van die aannames niet, dan stort de theorie als een kaartenhuis in elkaar.

Zo wil hij DNA uit de mitochondriën beschermen door het DNA naar de kern van de cel te verhuizen. Hoewel dat volgens enkele wetenschappelijke publicaties zou kunnen in losse cellen, is het toch nét even wat anders om dit voor alle 100 biljoen cellen in je levende lichaam te doen. De schatting van 20-30 jaar is daarom op zijn zachtst gezegd nogal ambitieus.

Overwinnen

Ondanks de voorzet van de Grey lijkt dat elixir van eeuwige jeugd nog heel ver weg. Misschien komt het nooit zo ver, en blijven de ingevroren cryonisten voor altijd in de vriezer. Maar vergeet niet wat de mensheid al voor elkaar heeft gekregen. Neem je dat in ogenschouw, dan lijkt het slechts een kwestie van tijd voordat we ook de dood zullen overwinnen.

Zie ook

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 24 november 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.