Je leest:

Daders en slachtoffers in Mozambique

Daders en slachtoffers in Mozambique

Mozambikanen die elkaar jarenlang bestreden in een bloedige burgeroorlog, verwerken hun trauma’s op geheel eigen wijze door sámen hun land op te bouwen. Die hoopgevende conclusie trekt psycholoog en medisch antropoloog Victor Igreja naar aanleiding van zijn onderzoek naar het herstel van het sociale leven in Mozambique. Igreja promoveert op 5 juni aan de Universiteit van Leiden.

De miserabele situatie en de noodzaak tot samenwerking na de burgeroorlog blijkt een goede voedingsbodem voor verzoening tussen voormalige aartsvijanden in Mozambique. Toen deze burgeroorlog in 1992 tot een einde kwam, lag het land in puin. Veel daders en slachtoffers kwamen bij elkaar in dorpen te wonen, maar de gevreesde voortzetting van geweld bleef uit.

Van vijand naar vriend

De Mozambikanen die de strijd overleefden realiseren zich dat ze voor de wederopbouw op elkaar aangewezen zijn. De voormalig vijandige Mozambikanen blijken actief samenwerkingen aan te gaan om hun oorlogstrauma’s te doen vergeten.

Actieve samenwerkingsverbanden op lokaal niveau helpen om het leed veroorzaakt door de vele oorlogstrauma’s te verzachten. Dit is opvallend, omdat de overheid de gruwelen van de oorlog ontkent en geen enkel beleid op verzoening en verwerking gericht heeft.

Mozambiquanen verwerken oorlogstrauma’s vaak met behulp van gebedsgenezers. Deze jonge vrouw was bezeten door een zogeheten Gamba, een oorlogsgeest. Foto: B. Dias-Lambranca

Rechtssystemen

Opmerkelijk is ook dat de traditionele, lokale rechtssystemen in Mozambique goed blijken te functioneren bij het oplossen van conflicten uit de oorlog. Tot nu toe ging men ervan uit dat dit alleen effectief kan gebeuren als een nationale of internationale autoriteit deze taak op zich neemt. Zo’n autoriteit kent Mozambique niet.

Genezers

In de Mozambikaanse cultuur bestaat er tussen mensen onderling niet zoiets als wroeging. Mozambikanen geloven dat onschuldig gedode mannen zich wreken door bezit te nemen van jonge vrouwen. Dat levert de vrouw symptomen op die wij post-traumatisch stress syndroom noemen. Genezers spelen een grote rol bij de verwerking van deze trauma’s. Dit doen zij door de geesten, zogeheten Magamba, op rituele wijze te verdrijven.

Burgeroorlog

De Mozambikaanse burgeroorlog begon in 1977, twee jaar na de Anjerrevolutie waarin het land zich met communistische steun had losgemaakt van Portugal. De toenmalige machthebbers van het bevrijdingsfront Front for Liberation of Mozambique (Frelimo) werden toen aangevallen door de conservatieve Mozambique Resistance Movement (Renamo). Deze partij kreeg steun van de apartheidsregimes van Zuid-Afrika en Rhodesia en indirect van de Verenigde Staten. Pas in 1992 werd de vrede getekend, nadat bijna een miljoen mensen waren gedood, 1,7 miljoen gevlucht naar het buitenland en nog eens zeven miljoen op de vlucht geslagen binnen Mozambique.

Victor Igreja werd geboren in Chimoio, Mozambique. Zijn proefschrift heet ‘The Monkey’s sworn oath: Cultures of engagement for reconciliation and healing in the aftermath of the civil war in Mozambique’ en wordt 5 juni 2007 om 15.00 uur aan de Universiteit Leiden verdedigt.

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).
© Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 juni 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.