Je leest:

Cycloon Nargis vernietigend

Cycloon Nargis vernietigend

Auteur: | 9 mei 2008

De cycloon Nargis trok van 2 – 4 mei over zuidelijk Myanmar. De gevolgen waren niet te overzien: mogelijk honderduizend doden, verwoesting en honger. Cyclonen worden vanaf 1995 steeds heviger, mogelijk door het opwarmende klimaat. Hierdoor warmt meer oceaanwater tot 27°C op. Dat is nu juist de bron van stijgende, vochtige lucht, de oorzaak voor het ontstaan van cyclonen.

De cycloon raasde 2 – 4 mei over het zuidelijke deel van het Zuid-Aziatische land Myanmar (Birma). Ook het westen van Thailand werd getroffen, zij het in mindere mate. Sterke winden (tot 240 km/u), hevige regenval en hoge golven (> 4 m) zorgden voor een megaramp. Het dodental stijgt nog steeds en komt mogelijk uit op honderdduizend(en) omdat de plaatselijke autoriteiten (de militaire junta) de bevolking niet waarschuwden. Veel mensen werden dan ook overvallen tijdens hun slaap. Daarnaast zijn er nog vele gewonden en meer dan één miljoen daklozen. Verder bedreigt een water- en voedseltekort de overlevenden. De voormalige hoofdstad Yangon (Rangoon, zes miljoen inwoners) is zwaar getroffen. Ook de schade aan het milieu is enorm. De delta van de rivier de Irrawaddy, in het zuiden van het land, heeft grote schade opgelopen. Hulpverleners van de VN zijn in het land en giften stromen binnen. En dat alles door warm water en draaiende lucht. Cyclonen horen tot de meest verwoestende natuurverschijnselen op aarde.

Op 1 mei was de cycloon nog op de oceaan. Bron: NASA

Cycloon

Een cycloon is een gebied van lage druk waar winden naar toe draaien. Cyclonen worden ook wel orkanen (Atlantische Oceaan) of tyfonen (Stille Oceaan en Chinese Zee) genoemd. Op het zuidelijk halfrond draaien ze met de klok mee en op het noordelijk halfrond tegen de klok in. In het midden van de cycloon bevind zich een windstil en droog gebied, het oog. Hier bevindt zich de laagste druk.

Een cycloon ontstaat uit een tropische depressie. Hij haalt zijn energie uit warme, stijgende, vochtige lucht uit een oceaan met een minimale watertemperatuur van 27°C. Eenmaal boven land gekomen vermindert de cycloon in kracht, omdat het is afgesneden van zijn energiebron, de oceaanlucht. Cyclonen bestaan er in diverse soorten zoals tropische, subtropische, extratropische, meso- en poolcyclonen.

Nargis ontstond eind april en nam vlak voor Myanmar in sterkte toe. Bron: NASA / Jesse Allen

Nargis

De cycloon die Myanmar trof, is vernoemd naar de voorjaarsbloem narcis en is afgeleid van de Arabische taal. De Nargis is een tropische cycloon: de cycloon ontstond in de tropen. De cycloon was actief op het noordelijk halfrond en draaide dus tegen de klok in. Al op 27 april werd de depressie waargenomen boven de Indische Oceaan. Kort na het ontstaan bereikte de depressie de status van een cycloon, hield een westelijk richting aan en kwam op ramkoers voor Myanmar. Rond 1 mei nam de cycloon flink toe in sterkte om vanaf 2 mei over Myanmar te trekken. De cycloon was echter niet de sterkste in zijn soort en behoorde tot categorie 4 van de 5.

Satellietbeelden voor en na het langsrazen van de cycloon Nargis. Bron: NASA / MODIS Rapid Response Team

Regionaal en wereldwijd

Het getroffen gebied bevindt zich aan de rand van het gebied waar in mei-juni en van september-november tropische cyclonen voorkomen. Meestal zijn ze echter te vinden in de Golf van Bengalen. Er komen in de regio meerdere cyclonen per jaar voor.

Wereldwijd zijn tropische cyclonen vooral op de Stille Oceaan te vinden. Europa blijft bijna altijd buiten schot. Nargis is was een uitzondering; de noordelijke Indische Oceaan is normaal gesproken geen belangrijke bron van cyclonen.

Het voorkomen van cyclonen en hun hevigheid. Bron: Creative Commons

Klimaat

Cyclonen halen hun energie uit warm oceaanwater. Door het broeikaseffect warmt de aarde op, maar of cyclonen ook worden beïnvloed door de opwarmende trend van de afgelopen decennia is onderwerp van discussie. Op basis van één enkele cycloon is deze discussie niet te voeren; wel met gegevens van de afgelopen decennia. Het toverwoord voor juiste uitspraken is resolutie: op welke tijdsschaal wordt er gekeken?

Sommige wetenschappers zeggen dat de hevigheid van de cyclonen zal toenemen met het opwarmen van de oceanen door het versterkte broeikaseffect. Berekeningen tonen dat de cycloonsterkte vanaf 1950 is verdubbeld. Vooral de laatste drie decennia is de sterkte toegenomen, en dan vooral vanaf het midden van de jaren 90.

Anderen zijn sceptischer. Zij zeggen dat langere meetreeksen nodig zijn om tot juiste uitspraken te komen. In de Atlantische Oceaan nam de activiteit vanaf 1995 duidelijk toe, maar dit valt minder op als het wordt bekeken op een lange tijdsschaal.

Zorgt de opwarming van de aarde ervoor dat er meer cyclonen ontstaan? Wie naar de statistiek van de afgelopen drie decennia kijkt, zegt van wel. Maar op langere tijdsschaal is het effect minder duidelijk zichtbaar, blijkt uit onderzoek naar cyclonen uit de Atlantische Oceaan. Bron: Creative Commons

Hoe het ook zij, tegen de gevolgen van een zware cycloon blijft het dweilen met de kraan open…

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 09 mei 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.