Je leest:

Culturele elite enthousiast over oorlog

Culturele elite enthousiast over oorlog

Auteur: | 28 oktober 2011

Op 4 november 2011 verdedigt Ewoud Kieft zijn proefschrift over idealistische creatievelingen en hun kijk op de Eerste Wereldoorlog.

Toen in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak, leidde dat bij een groot deel van Europa’s culturele elite tot enthousiasme: de oorlog zou de decadent en materialistisch geworden Europese samenleving wakker schudden en de mens terugvoeren tot zijn essentie, zo meenden veel kunstenaars en intellectuelen. Literatuurwetenschapper Ewoud Kieft van de Universiteit Utrecht volgt in zijn proefschrift een aantal Franse en Nederlandse schrijvers en kunstenaars die zich vanuit dit idealisme tot de katholieke kerk bekeerden en zich ontpopten tot de meest fervente oorlogs-enthousiastelingen.

In de periode 1870-1918 vond er in West-Europa een religieuze heropleving plaats onder schrijvers, kunstenaars en intellectuelen. Juist in de meest geseculariseerde milieus groeide de behoefte aan zingevende verhalen die de samenleving hernieuwde geestelijke kracht zouden moeten geven. In 1914 culmineerde dit in een grootschalig enthousiasme bij de culturele elite over het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, die een eind zou maken aan decadentie en materialisme.

‘Het verleden’ door Jan Toorop, een tegeltableau uit 1903 in de Beurs van Berlage.
Wikicommons

Europa’s spirituele oerkracht

Ewoud Kieft schetst een groepsbiografie van enkele schrijvers en kunstenaars uit Frankrijk en Nederland, die zodanig werden meegesleept door utopische dromen van een nieuwe, bezielde wereldorde, dat zij zich tot de katholieke kerk bekeerden. Ze wilden hervormingen teweegbrengen in deze kerk, die ze zagen als de belichaming van Europa’s spirituele oerkracht. Deze intellectuelen – onder andere Jan Toorop, Max Jacob, Otto en Adya van Rees, Jacques Maritain – ontpopten zich in 1914 tot de meest fervente aanhangers van de oorlog, en in de daaropvolgende oorlogsjaren als nationalistische propagandisten.

Mentale ontwikkeling van de elite

Door hun levens op de voet te volgen geeft Kieft een nauwgezet beeld van de mentale ontwikkeling die een belangrijk deel van Europa’s culturele elites doormaakte vanaf het eind van de 19e eeuw. Kieft maakt continuïteiten uit de periode 1870-1918 zichtbaar die hebben bijgedragen aan het ontstaan van de ‘politieke religies’ van de latere twintigste eeuw.

Verder lezen Ewoud Kieft, Tot oorlog bekeerd. Religieuze radicalisering in West-Europa 1870-1918 (Utrecht 2011)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 oktober 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.