Je leest:

Creatief met taal of het nieuwe Korterlands

Creatief met taal of het nieuwe Korterlands

Auteur: | 30 oktober 2008

Volgens taalkundige Hans Bennis is sms-taal een creatieve taal met een eigen grammatica. In sommige gevallen leidt sms’en zelfs tot alfabetisering. Behalve dat het een economische manier is van communiceren, is sms-taal net als elke andere taal een middel om identiteit mee uit te drukken.

Nederland maakt zich zorgen. Men vindt dat het slecht gesteld is met de taalvaardigheid van jongeren. Volgens Hans Bennis, hoogleraar Taalvariatie aan de UvA en directeur van het Meertens Instituut, valt het allemaal best wel mee: “Jongeren zijn juist creatief met taal.” Maar hebben die mensen die zich zorgen maken niet een heel klein beetje gelijk? Bennis geeft toe: “De normen van de schrijftaal worden losser, hij word met een d en hij wordt met dt vinden veel mensen even goed.” Maar Bennis zit er niet zo mee, hij is persoonlijk voor het afschaffen van de spelling: “Convergentie ontstaat vanzelf als mensen voor een grotere groep moeten schrijven. Laat ze onderling zelf maar uitmaken of ze een d of een t schrijven.”

Taalstoornis

Voor een taalkundige als Bennis zijn vragen over de spelling van een woord niet zo interessant. Hij wil vooral weten hoe de taal in elkaar zit. Wat hem daarbij opvalt is dat in de nieuwste varianten van het Nederlands steeds meer weggelaten wordt. Mensen zeggen meer in een kortere tijd: Bennis spreekt daarom van het Korterlands. Een voorbeeldje van gesproken Korterlands: “neelanse vranwoordekeid fo innasjonale trekkinge”. Dit is een kort fragment uit een toespraak van Jan Peter Balkenende, waarin hij wijst op de Nederlandse verantwoordelijkheid voor internationale betrekkingen. Bennis: “Het doet een klein beetje denken aan agrammatisme. Een verschijnsel dat je aantreft bij sommige mensen met een taalstoornis. Zij korten hun taal zodanig in dat alles wat overbodig is, wegvalt.”

Contactadvertenties

De oorzaak van het inkorten van taal is er één van economie: er is een tekort aan ruimte, geld of tijd. Een voorbeeld van een tekst die te maken heeft met een tekort aan ruimte (of eigenlijk: geld), is de contactadvertentie. Hoewel de tekst tot het uiterste is ingekort, kan iedereen de volgende tekst grotendeels ontcijferen: 020 Aantr. m. 50+, hbo, fin. onafh., n.r., zkt. rust. sl. spont. bl. vr. <1.75 voor ser. rel. Br.m.f.o.e.r.o.nr. 2222222 bur.v.d.bl.

Hoe komt het dat wij zonder al teveel moeite een dergelijk geheimschrift kunnen ontraadselen? In een klein onderzoekje liet Bennis studenten een normaal geschreven tekst omzetten naar een contactadvertentietekst. Daaruit bleek dat 80 procent van de deelnemers eenzelfde “grammatica” volgde. Kijk maar eens naar het volgende voorbeeld.

Advertentietaal
Hans Bennis CC BY 2.0

Onset-principe

De voorbeeldtekst kun je op verschillende manieren afkorten. Toch zijn alleen de laatste afkortingen in het rijtje leesbaar. Deze afkortingen volgen het zogenaamde ‘onset’-principe. Elke lettergreep bestaat uit drie eenheden. Het middelste gedeelte noem je de kern. Die kern bestaat meestal uit één of meer klinkers, welke voorafgegaan en/of gevolgd wordt door één of meer medeklinkers. Wat eraan vooraf gaat, noem je de onset, wat volgt is de coda. Afkortingen die het onset-principe volgen, bestaan dus uit alle letters die voorafgaan aan de kern. Als de onset leeg is, d.w.z. dat het woord met een klinker begint (zoals aan in aantrekkelijk, dan schrijf je alle letters tot en met de onset van de volgende lettergreep (aantr.).

Creatieve regels

Hoe zit dat nu met andere vormen van het Korterlands? Werkt sms-taal net zoals een contactadvertentie? “Nee, zo simpel is het niet”, legt Bennis uit: “Sms-taal is veel creatiever en spannender. Om taal te reduceren heb je creatieve regels nodig en daar zijn er verschillende van te vinden in sms-taal. Daarbij is het een vereiste dat je de spreektaal en de schrijftaal in je hoofd hebt.”

Hieronder vind je voorbeelden van cijferuitspraak, letteruitspraak, symbolen in plaats van letters en het gebruik van emoticons. Net als in de spreektaal vallen onuitgesproken medeklinkers of onbeklemtoonde klinkers vaak weg (kwil t r nie zegge), of worden dubbelgeschreven medeklinkers vervangen door enkele (xie t). Al die regels maken het er voor een buitenstaander niet makkelijker op. Bennis: “Sms-taal is best een ingewikkelde taal. In een vorm als xie – ik zie – is de persoon opgenomen in de werkwoordsvorm, net als in het Italiaans of in het Portugees.”

Emoticons
Hans Bennis CC BY 2.0
Klaslokaal
Breezertaal of pony-taal wordt geschreven door meisjes tussen de 12 en 18 jaar. In plaats van dat zij worden inkorten, maken zij de taal juist groter en ruimer: letters worden verdubbeld, hoofdletters toegevoegd. Q: Heeii luitJees..RafaJelLa wiiNd IdOls 2oo6:) BeN JJ er meeJ 1ns Of hadt vloOrtJe mOete wiinne. Laat JJ sTem hOoRe. KusjEEs loUsss..hOuvOnJullii A: JAAAAAAA!!! RaFfieej wAs heT gwn hEElemAAl. Zij was eGt zOoOoOoOoOoOo GOED!!

Alfabetisering

Volgens Bennis is het nieuwe Korterlands een schrijftaal die geletterdheid veronderstelt. “Nog duidelijker geldt dit voor sms-taal in Kenia, waar momenteel een Leidse aio onderzoek naar doet. In Kenia is telefoneren duur, brieven doen er lang over of komen helemaal niet aan. Daarbij komt dat veel mensen niet kunnen schrijven. Omdat sms de goedkoopste manier is van communiceren op afstand, willen steeds meer mensen leren schrijven. Hier wordt de alfabetisering dus gestimuleerd door sms-taal.”

Identiteit

Als Bennis de pluspunten van de kortste varianten van het Nederlands nog eens op een rijtje zet – het maakt taalgebruikers geletterd, inventief en creatief – kan hij niet ontkennen dat nog steeds een ruime meerderheid van de Nederlanders (volgens een enquete van Onze taal uit 2003: 66.6 procent) van mening is dat sms’en leidt tot taalverloedering. En dat terwijl eenzelfde ruime meerderheid een eigen variant van het Nederlands gebruikt: is het geen sms- of breezertaal, dan wel een accent of dialect. Want met taal geef je vooral je identiteit weer. “Wij zijn Nederlander of Urker omdat we een bepaalde taal spreken. Groepen onderscheiden zich nu eenmaal, of dat nu door hun kleding is of door hun taal.”

Lees verder op Kennislink:

Het emoticon. Een hulp bij de interpretatie? Sms-taal redt bedreigde talen Smiley vergroot begeerlijkheid D alm8ige sms-tl Jongerentaal dossier

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 oktober 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.