Je leest:

Communicatie vanuit de wortel

Communicatie vanuit de wortel

Auteur: | 1 november 2007

Sluipwespen leggen hun eitjes liever niet in rupsen die op door wortelvraat aangetaste planten leven. Bovendien zijn rupsen op gezonde buurplanten juist aantrekkelijker als gastheer. Dat zijn de conclusies van ecologe Soler Gamborena, die op 30 oktober in Wageningen promoveerde.

Planten staan voortdurend bloot aan natuurlijke vijanden. Hun bladeren zijn bijvoorbeeld een lekkernij voor vlinderrupsen. Die rupsen zijn op hun beurt het slachtoffer van een van de vele soorten sluipwesplarven. Daarmee beschermen de sluipwesplarven de plant indirect tegen vraat.

De sluipwesp

Sluipwesplarven leven in het lichaam van andere organismen en eten die van binnenuit op. Tegen de tijd dat een larve volgroeid is, is de gastheer dood. Dat maakt sluipwespen parasitoïden. Dit in tegenstelling tot parasieten, die hun gastheer niet doden. De sluipwesp Cotesia congregata zoekt een mooi plekje uit op zijn gastheer de pijlstaartrups Manduca sexta om zijn eitjes in te leggen.

Geur helpt bij kiezen

Maar ook in de aarde liggen kapers op de kust. Larven van de wortelvlieg, bijvoorbeeld, doen zich tegoed aan de wortels van planten. De plant reageert op de vraat door een gif te produceren die de groei van de larven belemmert. Maar daarmee schrikt hij ook zijn potentiële beschermers af. Het gif heeft in dat geval een averechts effect voor de plant.

De larve van de wortelvlieg. bron: geocities

Een moedersluipwesp kiest zorgvuldig een slachtoffer die haar kan helpen bij het grootbrengen van haar nageslacht. Daarbij gebruikt ze ook haar reukorgaan. Want de gifstoffen die bij de wortels aangevreten planten uitscheiden, doen het sluipwespvrouwtje besluiten niet te kiezen voor een rups op deze plant als broedplaats voor haar eitjes. Dit schrijft Soler Gamborena, onderzoekster aan het Nederlands Instituut voor Ecologie, in haar proefschrift.

Het gif dat de plant uitscheidt na wortelvraat is een mix van vluchtige stoffen die de groei van plantenetende rupsen vertraagt. Kleine rupsen vormen een kleinere voedselbron voor sluipwesplarven en de moeder legt haar eitjes dan ook liever elders. Helaas voor de plant werkt zijn afweersysteem daardoor uiteindelijk tegen hem. Ondergrondse vijanden schakelt hij weliswaar uit, bladetende rupsen boven de grond blijven in leven doordat sluipwespen ze niet meer gebruiken als gastheer voor hun eitjes.

Biologische bestrijding

Planten die in de buurt van het gifverspreidende exemplaar staan hebben voordeel van de tegenaanval van hun soortgenoot, zo bleek uit het onderzoek. De rupsen op hun bladeren waren extra aantrekkelijk geworden voor sluipwespmoeders in spé. Zo werden de rupsen op hun bladeren uitgeschakeld.

Volgens onderzoekster Soler Gamborena zijn de conclusies van haar proefschrift van groot belang bij onderwerpen als natuurontwikkeling en biologische bestrijding. ‘De oorzaak van een bovengronds probleem kan ondergronds liggen’.

Soler Gamborena is op 30 oktober gepromoveerd aan het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW), vestiging Wageningen. Hetzelfde instituut dat enkele weken geleden een publicatie had in het wetenschappelijke tijdschrift Nature (zie onder), ook over relaties tussen soorten in een ecosysteem. Toen werd een model voor het bepalen van de stabiliteit van ecosystemen gepubliceerd.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 november 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.