Je leest:

Circulerende tumorcellen genetisch zeer divers

Circulerende tumorcellen genetisch zeer divers

Auteur: | 11 mei 2012

Voor het eerst hebben Amerikaanse onderzoekers zeldzame circulerende tumorcellen in het bloed van kankerpatiënten individueel bekeken. Zo ontdekten zij dat de cellen genetisch zeer divers zijn. Niet alleen tussen patiënten, maar ook binnen één patiënt, verschillen de cellen soms heel sterk. Die ontdekking heeft belangrijke gevolgen voor de behandeling van bepaalde typen kanker.

In het bloed van sommige kankerpatiënten komen circulerende tumorcellen voor.

Bij kankerpatiënten, waarbij de tumor is ontstaan uit epitheelweefsel, komen vaak circulerende tumorcellen voor in het bloed. Die circulerende cellen zijn epitheelcellen, afkomstig van de tumor, en spelen een belangrijke rol bij uitzaaiing van de ziekte naar andere plekken in het lichaam. Circulerende tumorcellen worden met name gevonden bij patiënten met borstkanker, prostaatkanker, longkanker, darmkanker en alvleesklierkanker. De cellen spelen zoals gezegd een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de ziekte, maar zijn erg zeldzaam. In een milliliter bloed zitten vaak maar één of twee tumorcellen, verstopt tussen miljarden bloedcellen. Dat maakt dat de circulerende tumorcellen moeilijk te vinden, en dus ook lastig te onderzoeken, zijn.

Genexpressie

In 2008 ontwikkelden wetenschappers van de Amerikaanse Stanford University School of Medicine al een chip waarmee zij specifiek circulerende tumorcellen uit het bloed kunnen vissen. Epitheelcellen, afkomstig van een tumor, dragen op hun oppervlakte het karakteristieke eiwit EpCAM. Bloedcellen hebben dat eiwit niet. In de chip van de Amerikanen bevindt zich een antistof tegen het eiwit EpCAM waardoor alleen circulerende tumorcellen op de chip blijven plakken. In 2010 lieten de wetenschappers al zien dat zij met behulp van deze chip tumorcellen uit het bloed van patiënten met prostaatkanker konden vissen.

Twee circulerende tumorcellen, gevangen in een chip.
Shannon Stott

Nu hebben de Amerikanen hun chip gebruikt om de circulerende tumorcellen van vijftig patiënten met borstkanker te onderzoeken. Aan de studie deden twintig vrouwen mee met alleen een primaire borsttumor en dertig vrouwen waarbij de tumor ook was uitgezaaid. De wetenschappers isoleerden genetisch materiaal uit iedere gevangen tumorcel en bekeken vervolgens de expressie van meer dan 90 genen. Zij zagen grote verschillen. Zo brachten sommige tumorcellen met name genen tot expressie die van belang zijn voor het binnendringen van andere organen of weefsels in het lichaam. Er waren ook cellen bij die zich veel minder richten op de verspreiding naar andere plekken, en dus mogelijk veel minder kwaadaardig zijn. Het is niet zo dat het ene type tumorcel vooral voorkomt bij patiënten met uitzaaiingen en het andere type tumorcel meer bij patiënten met een primaire tumor. Ze komen door elkaar voor. De Amerikanen denken dan ook dat een primaire tumor in staat is om verschillende typen circulerende tumorcellen af te zetten in de bloedbaan.

Medicijnen testen op tumorcellen

De genetische diversiteit van circulerende tumorcellen heeft gevolgen voor de behandeling van patiënten met kanker. Op dit moment neemt de arts vaak een biopt van de primaire tumor om te kijken wat voor een cellen daarin zitten. Daar stelt hij dan zijn behandeling op af. Maar uit het onderzoek van de Amerikanen blijkt dat circulerende tumorcellen helemaal niet hoeven te lijken op de primaire tumor waar ze vandaan komen. Een voorbeeld. De primaire tumor van een vrouw met borstkanker test positief voor tumormarker HER2. De arts geeft de vrouw medicijnen die zich specifiek richten tegen het eiwit HER2 op de tumorcellen. De vrouw heeft ook circulerende tumorcellen in haar bloed. Een deel daarvan verdwijnt dankzij de behandeling, maar een deel blijft gewoon in het bloed aanwezig. Hoe dat komt? Sommige circulerende tumorcellen dragen geen HER2 en worden door het medicijn dus ongemoeid gelaten. Zo kan de ziekte zich toch ongemerkt verder verspreiden.

Hoe reageren circulerende tumorcellen op een behandeling?
Lilly Onkologie, Bilder der Forschung

Artsen kunnen met deze nieuwe kennis in de praktijk helaas nog niet zoveel. Er is eerst meer onderzoek nodig om te bepalen hoe verschillende typen circulerende tumorcellen reageren op veelgebruikte kankerbehandelingen. Het team van de Stanford University gaat daar zelf ook onderzoek naar doen. Op dit moment ontwikkelen de wetenschappers methoden om medicijnen op een goede manier te kunnen testen op circulerende tumorcellen. Zo hopen zij er uiteindelijk achter te komen of er een verband bestaat tussen het genetische profiel van de tumorcellen en de uitkomst van een behandeling.

Bron:

Ashley Powell e.a. Single cell profiling of circulating tumor cells: transcriptional heterogeneity and diversity from breast cancer cell lines PLoS ONE, 8 mei 2012 (online)

Zie ook:

Chip vangt circulerende kankercel (Kennislinkartikel)

Lees meer over kanker op Kennislink

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/kanker.atom", “max”=>"5", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 mei 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.