Je leest:

Chip vangt circulerende kankercel

Chip vangt circulerende kankercel

Auteur: | 1 april 2010

In het bloed van een kankerpatiënt circuleren soms losse tumorcellen. Deze zijn erg zeldzaam, maar kunnen er wel voor zorgen dat de ziekte uitzaait naar andere delen van het lichaam. Daarom is het van belang dat artsen die circulerende tumorcellen kunnen volgen. Amerikaanse wetenschappers ontwikkelden een chip waarmee dat wellicht mogelijk is.

Verschillende vormen van kanker produceren losse tumorcellen die circuleren via de bloedbaan. Zulke cellen zijn erg zeldzaam —gemiddeld is slechts 1 op de 109 cellen in het bloed een circulerende kankercel. Toch zijn ze van groot belang. Circulerende tumorcellen worden ervan verdacht de ziekte naar andere delen van het lichaam (vaak het bot, de longen, de hersenen of de lever) te verspreiden. Vandaar dat artsen deze cellen graag in een vroeg stadium zouden opsporen.

Parkeerplaatsjes

Dat is helaas erg lastig. Wetenschappers hebben al op verschillende manieren geprobeerd om circulerende cellen te vangen. Filteren van het bloed bleek geen succes, aangezien de tumorcellen niet veel groter zijn dan andere cellen in het bloed. Amerikaanse wetenschappers ontwikkelden een chip waarmee het vangen wel moet lukken. Zij testten hun nieuwe vinding op het bloed van een aantal patiënten met prostaatkanker.

Verschillende circulerende tumorcellen zitten gevangen op een chip. Dat geeft artsen de mogelijkheid om deze zeldzame cellen beter te bestuderen.
Shannon Stott

Circulerende tumorcellen, afkomstig van prostaatkanker, produceren het stofje EpCAM. De chip van de Amerikanen bevat 78.000 ‘parkeerplaatsjes’ die gecoat zijn met een antistof tegen EpCAM. Cellen in het bloed die EpCAM afgeven, binden aan die ‘parkeerplaatsjes’ en blijven op de chip achter. Op die manier is het mogelijk tumorcellen te vangen, terwijl andere bloedcellen niet aan de chip blijven plakken. Prostaatkanker heeft nog een zeer specifieke marker —prostate specific antigen (PSA). Met die marker kunnen de wetenschappers controleren of de cellen die op de chip achterblijven daadwerkelijk tumorcellen zijn.

Wel of niet delen

De Amerikanen probeerden hun chip uit op het bloed van 19 patiënten met prostaatkanker. Bij acht mannen vonden zij daadwerkelijk circulerende tumorcellen. Die patiënten ondergingen vervolgens een operatie waarbij de primaire tumor in de prostaat werd verwijderd. Zorgt die behandeling er ook voor dat de circulerende kankercellen uit het lichaam verdwijnen? In zes van de acht gevallen gebeurt dat inderdaad, maar bij twee patiënten zijn de circulerende tumorcellen nog tot drie maanden na de operatie terug te vinden. De wetenschappers denken dat die tumorcellen aangemaakt worden door ‘micro-uitzaaingen’ —kleine gebiedjes met kankeractiviteit die na het verwijderen van de primaire tumor langzaam afsterven.

Twee tumorcellen (te herkennen aan de groen gekleurde PSA-marker) zitten gevangen op een chip. De bovenste cel kan zichzelf delen —dat is te zien aan de rood/roze kleur. De onderste cel kan zichzelf niet delen.
Shannon Stott

Een ander opmerkelijk resultaat van het onderzoek is dat niet alle circulerende kankercellen zichzelf kunnen delen. Bij sommige patiënten deelt slecht 1 procent van de tumorcellen zich, bij anderen 81 procent. De Amerikanen ontdekten dat de circulerende cellen niet kunnen delen als een kankerbehandeling goed aanslaat. Om met behulp van de nieuwe chip iets te kunnen zeggen over de ernst van de ziekte is het dus niet voldoende om alleen het aantal circulerende tumorcellen te tellen. Ook de eigenschappen van die cellen zijn van groot belang.

Bron

Shannon Stott e.a. Isolation and characterization of circulating tumor cells from patients with localized and metastatic prostate cancer Science Translational Medicine 2:25 (31 maart 2010)

Zie ook

Kanker (Kennislinkdossier)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 april 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.