Je leest:

China op het Olympische erepodium

China op het Olympische erepodium

Auteur: | 23 juni 2008

De aanstaande Olympische Spelen in Beijing zijn een mondiaal mediaspektakel waarmee China, als wereldmacht in opkomst, zichzelf op de kaart wil zetten. Wereldwijde media-aandacht heeft behalve voordelen ook nadelen, zowel voor de lokale bevolking als voor de overheid van het gastland zelf.

Sinds enkele jaren is de berichtgeving over China in de Nederlandstalige media sterk uitgebreid. Het lijkt wel alsof het avondnieuws er een dagelijks item heeft bij gekregen. Die plotselinge interesse voor de Volksrepubliek heeft alles te maken met de sterke economische groei en het toenemende belang van China in het mondiale kapitalisme. Het grootse mediaspektakel dat Beijing 2008 vormt, moet dan ook in samenhang daarmee geanalyseerd worden.

De Olympische Spelen als spektakel.

De Spelen als politiek

Vanaf China’s debuut op de Zomerspelen van 1932 hadden de Olympische Spelen voor de Chinese autoriteiten een duidelijke politieke functie. Ze bleken ideaal om de nationale trots en identiteit aan te wakkeren. Het bood gelegenheid om de geloofwaardigheid ten opzichte van de eigen bevolking te verstevigen en vooral ook om de internationale relaties te verbeteren.

Lees hier meer over waarom China al decennialang zo graag de Olympische Spelen wil organiseren:

Kritiek niet te controleren

Ondanks de pogingen om de politieke mogelijkheden van de Spelen optimaal te benutten, blijken de externe media en de kritiek die daarin wordt geuit niet volledig te controleren. De Olympische Spelen vormen van oudsher een internationaal podium voor uiteenlopende en eventueel strijdige opinies. Dat de Amerikaanse filmregisseur Steven Spielberg zich recentelijk terugtrok als artistiek adviseur van de Spelen omwille van het onduidelijke Chinese standpunt over de burgeroorlog in Darfur toont bijvoorbeeld aan dat de Spelen niet uitsluitend het gastland ter promotie dienen.

De Olympische Spelen zijn ook voor critici een belangrijk podium.

De Spelen als spektakel

Onder invloed van globalisering zijn de Olympische Spelen steeds groter geworden en willen er steeds meer steden de organisatie op zich nemen. De Spelen zijn het bekendste mediaspektakel van onze tijd, wat wordt onderstreept door het feit dat de kosten hoofdzakelijk worden gedekt door de verkoop van uitzendrechten en wereldwijde sponsorcontracten. Ook de aanwezigheid van drie journalisten voor elke deelnemende sporter laat zien dat de Spelen bovenal een mediaspektakel zijn.

Overal ter wereld staan steden tegenwoordig onder druk om de concurrentie met andere steden aan te gaan. Volgens geograaf David Harvey dwingt de competitie om hypermobiele werknemers en buitenlandse investeringen de stadsbesturen in Noord-Amerika en West-Europa tot een ondernemende houding. Dit betekent enerzijds een beperking van hun uitgaven en anderzijds dat ze op zoek moeten naar creatieve manieren om hun economische groei te stimuleren. In deze wereldwijde concurrentie moeten steden zich bovendien van elkaar onderscheiden, en het organiseren van de Olympische Spelen is een uitstekende manier om dat te doen.

We mogen desondanks niet vergeten dat de organisatie van de Spelen ook grote investeringen vereist. Om de noodzakelijke sporttempels en infrastructuur te bouwen, is veel geld nodig. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat er zware kritiek is geuit op de reusachtigheid van de meest recente Spelen vanwege de grote financiële risico’s. Veel Olympische steden leden verlies en lossen nog steeds hun schulden af.

Het ‘Vogelnest’ in Beijing.

Beijing als wereldstad

Het officiële budget van Beijing bedraagt 1,6 miljard dollar, maar analisten zoals Cameron zijn ervan overtuigd dat dertig miljard dollar een reëlere schatting is. In de geschiedenis van de Spelen is nog nooit zo’n groot budget vrijgemaakt. Beijing heeft een groot deel van dat gigantische bedrag gebruikt om de stad te verfraaien met prestigieuze bouwprojecten, waaronder het Nationale Theater, het Nationale Stadion (‘het Vogelnest’), het Nationale Zwemcentrum (‘Waterkubus’), een nieuwe terminal bij de internationale luchthaven en een nieuw controversieel hoofdkwartier voor de Chinese staatstelevisie van Rem Koolhaas. Om Beijing te kunnen verkopen als een hypermoderne wereldstad en te kunnen concurreren met steden als Londen en New York, zijn al deze in het oog springende gebouwen architecturale hoogstandjes van wereldberoemde architecten. Dit alles om ten overstaan van de wereld een spetterende indruk te kunnen maken.

Beijing wordt overigens niet alleen gepromoot als een moderne stad, maar ook als een stad met geschiedenis. Bijna al het promotiemateriaal verwijst naar China’s eeuwenoude cultuur. In de brochures staat het oude, de Tempel van de Hemel bijvoorbeeld, direct naast het nieuwe, zoals het nieuwe Nationale Stadion. Het hypermoderne wordt zo verbonden met het klassieke. Door het strategisch gebruik van dit discours plaatst Beijing zich als de hoofdstad van een vijfduizend jaar oude beschaving onmiddellijk naast Athene, de vermeende oorsprong van de westerse beschaving en de bakermat van de Olympische Spelen.

Het ontwerp van Rem Koolhaas voor het gebouw van de CCTV (Chinese televisie).

Wees beschaafd

Cultuur wordt daarnaast ook in een disciplinerend discours gebruikt. Beijing is vergeven van de slogans die burgers aansporen om zich ‘beschaafd’ te gedragen, zoals: “Verwelkom de Olympische Spelen. Wees beschaafd. Vernieuw.” Onder ‘beschaafd’ verstaat de regering bijvoorbeeld netjes wachten in een rij, niet duwen en niet spugen. Dit discours spoort de Chinezen aan om volgzaam te voldoen aan de wens van de autoriteiten: het voorstellen van de Volksrepubliek als een ordentelijk land. De vraag is wel hoe effectief dergelijke overheidscampagnes werkelijk zijn.

Televisie-reclames laten zien hoe Chinezen moeten juichen.

De keerzijde

Beijings promotie als wereldstad heeft ook een keerzijde. Velen beargumenteren dat het geld dat uitgegeven wordt aan ambitieuze bouwprojecten beter besteed zou zijn aan sociale voorzieningen. Anderen wijzen erop dat er inderdaad nieuwe sporttempels verrijzen, maar dat het sociale weefsel in hutongs (oude stadswijken) daarvoor vernietigd wordt. Mensen worden immers gedwongen om te verhuizen uit die eeuwenoude buurten met hun smalle straatjes. De prijs voor de Olympische roem zou voor de gemiddelde Chinees wel eens beschamend hoog kunnen zijn.

De oude stadswijken en hun bewoners moeten plaats maken voor nieuwe sport-tempels.

Negatieve aandacht

Door de organisatie van de Olympische Spelen kan China zich op de kaart zetten, maar de kans op drie weken volop internationale media-aandacht kan ook negatief uitpakken. Beijings kandidaatsstelling en de daaropvolgende toekenning deed wereldwijd heel wat stof opwaaien.

Overal ter wereld gaan proteststemmen op. Westerse media in het bijzonder bekritiseren de kandidatuur van China op basis van de slechte mensenrechtensituatie in het land, de vervolging van leden van de Falun Gong, de onderdrukking van de Tibetanen en milieuproblemen. Internationale pressiegroepen hebben met name het gebrek aan persvrijheid en vrije meningsuiting onder de aandacht gebracht. Ondanks de overheidscontrole, die in de tijd van het internet duidelijk haar grenzen heeft, zijn Chinese activisten er zelf in geslaagd om hun bezorgdheid uit te drukken over de sloop van hutongs en de gedwongen verhuizing van vele bewoners zonder afdoende compensatie. En laten we bovendien Taiwan niet vergeten. China grijpt de Spelen namelijk aan om het idee van een verenigd China te versterken, zowel op het vlak van identiteitspolitiek als dat van internationale legitimiteit. Uiteraard is dit een heikel punt. De Taiwanese regering en de eilandbewoners zelf hebben wellicht een geheel ander beeld van een verenigd China.


Video-clip van ‘Welcome to Beijing’, het officiële Olympische Spelen lied. In de video wordt Beijing gepresenteerd als een moderne stad, maar ook als een stad met geschiedenis.

Onzekere uitkomst

De Olympische Spelen zijn een dure publiciteitsstunt waarbij het de vraag is in hoeverre de Chinese burgers er zelf van profiteren. Zeker is dat ze in de aanloop naar de Spelen vervuld zijn van trots. Maar blijft dat ook zo na de Spelen? De Spelen zijn dan misschien de ideale gelegenheid om het land te promoten, maar hoe de Chinezen en de rest van de wereld het evenement interpreteren ligt buiten de invloedssfeer van de Chinese regering. Duidelijk is in ieder geval wel dat niet alleen de Chinese regering voordeel wil halen uit het feit dat China eventjes in het middelpunt van de belangstelling staat. Ook China’s critici willen dat.

Literatuur:

Broudehoux, A. (2007) Spectacular Beijing: the conspicuous construction of an Olympic metropolis. Journal of Urban Affairs29, 4. Cameron, S. (2002) New venues for ’08 Games will cost China $ 30 B, consultancy says. Sport Business Journal 4, 50. Close, P., D. Askew & X. Xin (2007) The Beijing Olympiad. The political economy of a sporting mega-event. Londen, New York: Routledge. Harvey, D. (1989) From managerialism to entrepreneurialism: the transformation in urban governance in late capitalism. Human Geography 71, 1.

Dit is het tweede deel van Gladys Chongs artikel in AGORA 2/2008, een themanummer over Olympische Steden. Gladys Chong werkt aan een proefschrift over de wijze waarop de Chinese autoriteiten de Olympische Spelen gebruiken voor promotiedoeleinden. Haar onderzoek is onderdeel van het door NWO gefinancierde project ‘Celebrations and Contestations of Chineseness: The Beijing 2008 Olympics and 21st Century Imaginations of Place, Culture and Identity.’

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van AGORA.
© AGORA, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 juni 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.