Je leest:

Cassini nadert Saturnus

Cassini nadert Saturnus

Auteur: | 11 juni 2004

Over een kleine drie weken heeft de gasreus Saturnus er een maantje bij. Een kunstmaan, wel te verstaan: de internationale Cassini-sonde nadert op dit moment de geringde planeet. Op vrijdagavond passeert Cassini de mysterieuze maan Phoebe.

Cassini is al een tijdje onderweg. De sonde vertrok op 15 oktober 1997 en reisde in etappes naar Saturnus. Nu komt de sonde eindelijk in de buurt van de gasreus. Op 1 juli gaat Cassini in een baan om Saturnus, maar over een paar uur scheert hij al op 2000 kilometer afstand van het maantje Phoebe. Wetenschappers hopen met de passage informatie te verzamelen over de oorsprong van de kleine maan.

De Cassini-sonde is genoemd naar de Italiaanse astronoom die als eerste Saturnus’ manen waarnam: Giovanni Domenico Cassini ontdekte Iapetus, Rhea, Tethys, en Dione van 1671 tot 1684. De complete Cassini-sonde weegt 5,6 ton en heeft een kleine lander, de Huygens, aan boord. Die zal in januari 2005 neerdalen in de atmosfeer van de maan Titan. Die werd in 1655 door de Nederlander Christiaan Huygens ontdekt. Huygens ontdekte ook de ringen van Saturnus.

Cassini stuurt regelmatig afbeeldingen van zijn bestemming naar de aarde. Deze afbeelding is van 3 juni. De ringen en weerkaatsing van zonlicht in de atmosfeer (bovenin de afbeelding) zijn duidelijk zichtbaar. bron: NASA/JPL/Space Science InstituteKlik op de afbeelding voor een grotere versie.

Godenkind of gevangen immigrant?

Phoebe is een nogal uitzonderlijke Saturnusmaan. Ze is 220 kilometer in doorsnede en draait in een retrograde baan om Saturnus heen. De meerderheid van de planeten en manen draaien in dezelfde richting om de zon heen. Phoebe draait juist in tegenovergestelde richting om Saturnus. Waarom is Phoebe zo anders dan de andere manen in het Saturnus-stelsel? Is ze wel net als de andere manen daar ontstaan?

Astronomen denken, dat Phoebe elders in het zonnestelsel is gevormd, misschien buiten de baan van Neptunus. Van oorsprong zou de maan dan een plutino zijn, een ijsdwerg uit de Kuipergordel. Door een baanverstoring kan de massa naar het centrale stelsel zijn geslingerd, waar de zwaartekracht van Saturnus haar ving en tot maantje bombardeerde.

Phoebe vertoont op foto’s veel contrast, wat wijst op flinke hoogteverschillen. Deze twee afbeeldingen werden op tien juni gemaakt met een tussenpoos van dertien uur. Om elf uur ’s avonds op elf juni scheert Cassini vlak langs de maan. bron: NASA/JPL/Space Science Institute

Huygens

Na de Phoebe-passage komt Cassini op 1 juli in een baan rond Saturnus. Een steeds kleinder wordende ellipsbaan geeft de sonde ruimschoots de tijd om de gasreus te bestuderen. De ellipsbaan brengt de sonde in de komende jaren langs de manen van Saturnus. Eén daarvan, de enorme maan Titan (1,84 keer zo zwaar als onze eigen maan en met een eigen methaanatmosfeer) krijgt speciale aandacht van de Huygens-verkenner.

De Huygens-verkenner, uitgerust met hitteschild, is ontworpen door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. In december 2004 koppelt de Huygens los van het moederschip. Na 22 dagen komt de sonde dan aan bij Titan. Aan drie parachutes zakt de sonde dan de methaan-rijke stikstofatmosfeer in, om hopelijk veilig te landen op het oppervlak.

Titan ligt verborgen onder een dikke, oranjekleurige smog. Die bestaat voornamelijk uit stikstof, methaan en andere koolwaterstoffen. Wetenschappers denken dat de Titan-atmosfeer er net zo uitziet als de aardse atmosfeer van vier miljard jaar geleden. Met de Huygens-sonde hopen ze meer te weten te komen over hoe onze wereld er toen uitzag.

Artist’s impression van de Huygens-sonde tijdens de afdaling naar Titan’s oppervlak. bron: ESA

Vier keer met de katapult

Cassini-Huygens, zoals de gecombineerde missie heet, woog meer dan vijf en een halve ton. Er is geen enkele raket op aarde met vermogen om dat gewicht in één keer naar Saturnus te schieten. Daarom heeft Cassini in zijn zeven jaar jaar durende reis vier gravity assist manoeuvres uitgevoerd. Door rakelings langs een planeet te scheren kan een ruimtesonde een tikje rotatiesnelheid van die planeet overnemen. Dat is genoeg voor een flinke snelheidstoenamen. Cassini reisde twee keer langs Venus, daarna een keer langs de aarde en tenslotte langs Jupiter om bij Saturnus te komen.

De baan die Cassini-Huygens naar Saturnus voerde leidde twee keer langs Venus, een keertje terug langs de aarde en tenslotte via Jupiter naar Saturnus. NASA / JPL

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 juni 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.