Je leest:

Bruikbare hersenspinsels in spraakperceptie

Bruikbare hersenspinsels in spraakperceptie

Auteur: | 28 november 2011

Elke stem is anders. En toch hebben we doorgaans geen moeite om al die verschillende klanken van al die verschillende mensen die we dagelijks horen te interpreteren. Het promotieonderzoek van Matthias Sjerps laat zien dat onze hersens heel flexibel omgaan met sprekersvariatie.

“Voorheen was het onduidelijk of sprekersvariatie in de hogere of juist lagere regionen van onze hersens wordt opgelost”, legt Sjerps uit, “Mijn onderzoek laat zien dat het grotendeels wordt opgelost door relatief vroege, algemene waarnemingsprocessen. Dergelijke processen zijn niet uniek voor het herkennen van spraak.” Als iemand begint te praten, wordt er in onze hersens al snel een sprekersprofiel aangemaakt, die voorspellingen doet over de rest van zijn of haar spraak.

Pit of pet

Dat spraaksignalen onmiddellijk verwachtingen creëren in ons hoofd, blijkt uit de tests die Sjerps deed op het Max Planck-instituut te Nijmegen. Zijn proefpersonen kregen afwisselend de woorden pit en pet te horen, maar ook woorden waarbij het niet duidelijk was of het juist pit of pet was, omdat de klank er een beetje tussenin lag. Zulke ambigue klanken komen overigens vrij vaak voor in spraak, zeker wanneer mensen niet heel nadrukkelijk articuleren. Met een druk op de knop moesten de proefpersonen vervolgens aangeven welk woord ze dachten te horen.

Dat de proefpersonen regelmatig de mist ingingen, dus pit voor pet aanhoorden en vice versa, kwam door de verwachtingen die hun brein creëerde op basis van de context. “Voorafgaand aan de testwoorden kregen ze zinnen te horen, uitgesproken door verschillende personen. Vooral bij woorden waarbij de klank tussen pit en pet in lag gaf de context de doorslag, niet de uitspraak van de woorden zelf”, aldus de onderzoeker. Metingen aan hersensignalen lieten zien dat deze aanpassingen al binnen een tiende van een seconde in het brein hadden plaatsgevonden.

Spraakkanaal

De akoestische eigenschappen van spraak worden voor een belangrijk deel bepaald door de lengte van ons spraakkanaal. “Met het spraakkanaal bedoelen we alle holtes boven onze stembanden. Het spraakkanaal van mensen kan kort of lang zijn. Een lang spraakkanaal versterkt lage klanken, een kort spraakkanaal versterkt hoge klanken. Dit zorgt er dus voor dat de spraak van verschillende mensen ook anders klinkt. Je kunt het vergelijken met wanneer je door een pvc-buis blaast: bij een lange buis hoor je een lager geluid dan bij een korte buis. Gemiddeld hebben vrouwen bijvoorbeeld een korter spraakkanaal dan mannen. De variatie die een gevolg is van deze verschillen moet door de hersenen worden opgelost om spraak te kunnen verstaan.”

Auditieve illusie

Sjerps wijst erop dat het gaat om volledig onbewuste denkprocessen. “Je kan het vergelijken met visuele illusies. Je hebt bijvoorbeeld die plaatjes waarbij een grijstint lichter lijkt tegen een zwarte achtergrond en donkerder tegen een witte achtergrond, terwijl het in feite om dezelfde grijstint gaat.” Net als in visuele waarneming, worden we ook in ons gehoor makkelijk misleid door de context. Maar meestal levert dit juist voordelen op. Het zorgt er namelijk voor dat we iemand die niet overdreven articuleert toch prima kunnen verstaan omdat het brein zich razendsnel aanpast aan de karakteristieken van de spreker. Een beter begrip over hoe het menselijke brein spraak herkent, brengt wellicht ook de automatische spraakherkenning weer een stapje vooruit, want die heeft voorlopig het nakijken.

Matthias J. Sjerps (Amsterdam, 1982 ) studeerde linguïstiek aan de Universiteit Utrecht en Cognitive Neuroscience aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 2007 begon hij zijn promotieonderzoek aan het Max Planck Instituut. Op 28 november 2011 promoveert hij aan de Radboud Universiteit te Nijmegen.

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/taalperceptie.atom", “max”=>"5", “detail”=>"normaal"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 november 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.