Je leest:

Bloedvaten op Venus

Bloedvaten op Venus

Auteur: | 5 juli 2002

Het raadsel van de ‘kanalen op Venus’ is opgelost. De negentiende eeuwse astronoom Lowell zag geen onbekende donkere vormen op Venus, zoals hij dacht, maar zijn eigen bloedvaten.

Aan het eind van de negentiende eeuw beweerde de astronoom Percival Lowell tot dan toe onbekende donkere plekken waar te nemen op de planeet Venus. Zijn collega’s vertrouwden het niet en dachten met gezichtsbedrog te maken te hebben. Ze hadden gelijk, maar waarom wisten ze toen nog niet. Dat weten we nu wel, want volgens de oogdeskundige Sherman Schultz had Lowell zijn telescoop zo afgesteld dat hij zijn eigen bloedvaten aanzag voor kanalen op Venus.

Het tijdschrift Sky and Telescope publiceerde onlangs een beschrijving van Lowells meetopstelling. Daaruit bleek dat ten tijde van Lowells onderzoek Venus zo helder was dat de astronoom zijn lenzentelescoop moest afdekken om de planeet goed te kunnen waarnemen. Het meeste zag hij als hij van zijn telescoop ongeveer 7,5 centimeter onbedekt liet. Om de telescoop scherp te kunnen stellen, verkleinde Lowell ook nog eens het monoculair. Lowell zag kanalen en bergen. Lowell noemde zijn ontdekking vol trots de ‘subsolar spot’, oftewel de ‘plek onder de zon’.

Getekende kaart van Venus met daarop de donkere structuren die Lowell zag. bron: Lowell observatorium

Er is altijd getwijfeld aan Lowells waarneming, maar nu lijkt het raadsel van de ‘kanalen op Venus’ te zijn opgelost. Onlangs bestudeerde de oogdeskundige Sherman Schultz de waarnemingen van Lowell. Schultz meende te herkennen dat Lowells telescoop het principe vertoonde van een apparaat dat hij zelf jaren gebruikte om bloedvaten in het oog te controleren. Schultz kwam tot de conclusie dat de schaduwen op Venus de bloedvaatjes in Lowells oog moeten zijn geweest. Het licht dat door Lowells telescoop kwam was door het afplakken zodanig versterkt dat het een schaduw van de bloedvaten in de oogbol op Lowells netvlies projecteerde. Een plausibele verklaring omdat er na Lowell nimmer meer waarnemingen zijn gedaan van donkere vlekken op Venus. Ook niet met moderne en geavanceerde telescopen.

Maar ook Lowell had op zijn hoede kunnen zijn. Omdat al bekend was dat Venus een dik wolkendek heeft, was zijn ontdekking op z’n minst opzienbarend te noemen. Blijkbaar, zo moet Lowell hebben geredeneerd, was wat hij dacht waar te nemen zo groot dat het door de wolken heen te zien was. Maar de ‘subsolar spot’ was tevens altíjd zichtbaar. Dat is onmogelijk bij een planeet die om z’n as draait. Lowell lijkt zijn theorie boven zijn waarneming te hebben gesteld.

Percival Lowell

Misschien had de koppigheid van Lowell wel te maken met zijn elitaire afkomst. Percival Lowell kwam uit een welgestelde familie uit New England in de Verenigde Staten, die bekend staat om hun wetenschappelijke werk. Zijn jongere broer, Abbott, was president van de Harvard University. Lowell is zelf ‘beroemd’ geworden om zijn stelling dat ‘kanalen’ op Mars door buitenaardse wezens waren aangelegd. Ook daarmee zat Lowell ernaast. Later is gebleken dat de ‘kanalen’ gezichtsbedrog waren en dat het om kraters ging. De hersenen neigen ernaar gaten in een oppervlak dat ze waarnemen tot een rechte lijn te verbinden, zo weten we nu. Alleen Lowells zoektocht naar Pluto is onomstreden, al heeft hij de planeet niet zelf gevonden.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 juli 2002

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.