Je leest:

Blinde vlekken in het biodiversiteitsbeeld

Blinde vlekken in het biodiversiteitsbeeld

Auteur: | 30 maart 2002

Hoeveel soorten zijn er op aarde? Simpele vragen leveren vaak de meeste hoofdbrekens en een grote variëteit aan antwoorden.

Sommigen lijken zeker te weten hoeveel soorten er zijn: drie miljoen, vijf miljoen, twintig miljoen, of dertig miljoen. De vraag wat het meest plausibele getal is, laat zich niet eenvoudig beantwoorden.

De wetenschap heeft inmiddels vele soorten beschreven en een naam gegeven. Dat aantal ligt tussen de 1,4 en 1,7 miljoen. Het exacte getal is niet bekend omdat niemand het overzicht heeft, maar een aantal web-initiatieven moet daar verandering in brengen. Critici beweren overigens dat ook de optelsom van rond de anderhalf miljoen soorten een foutmarge heeft; misschien wel tien tot dertig procent overschatting. Sommige soorten zijn namelijk dubbel geclassificeerd onder verschillende namen, of soorten blijken ondersoorten te zijn. Het kan jaren duren voordat de wetenschap dergelijke inconsistenties eruit heeft gehaald, een oneindig proces.

Biodiversiteitsberg

Verder is de lijst met beschreven soorten verre van compleet en absoluut niet representatief voor de getalsmatige verhoudingen tussen taxa. De lijst van beschreven soorten bestaat voor de helft uit insecten, voornamelijk uit gematigde klimaatgebieden. Het toont dat soortenrijkdom niet evenredig verdeeld is over de verschillende koninkrijken; er zijn veel meer insectensoorten dan zoogdiersoorten. En het laat zien dat soortbeschrijving lange tijd een West-Europese bezigheid is geweest met veel oog voor de natuur dicht bij huis.

Bovendien is de soortenrijkdom niet gelijkmatig verdeeld over het aardoppervlak; de biodiversiteit in tropische gebieden is veel hoger dan in gematigde streken. En juist in de tropische gebieden is de natuur in veel minder detail beschreven. Zo bezien lijkt de lijst met bekende soorten een ernstig vertekend beeld, een gatenkaas-achtig topje van een biodiversiteitsberg.

De vraag is vervolgens hoe groot het onzichtbare deel van berg kan zijn. Twee tot drie miljoen soorten zegt de een, twintig tot dertig miljoen zegt de ander. Er zijn verschillende methoden om tot een schatting te komen, en de meeste gaan uit van extrapolaties na onderzoek in het veld.

Een van de eerste – en later veelvuldig bekritiseerde – experimenten op dat gebied stamt uit de jaren tachtig. Toen vingen onderzoekers in Panama 1100 merendeels onbekende keversoorten uit de kruinen van zestien bomen door met pesticiden te sprayen. Met aannames over soortspecifieke relaties tussen kevers en bomen en de diversiteit aan boomsoorten in de tropen en de verhouding tussen kevers en andere insecten, rolde er een getal uit van 30 miljoen onontdekte insectensoorten.

Later werd een gelijksoortig experiment uitgevoerd in Indonesië en kwam er een getal uit van 2,1 miljoen insectensoorten en een totaal aantal soorten op aarde van rond de vijf miljoen. Vijf miljoen is ‘aannemelijker’ dan dertig miljoen, zo luidt de huidige consensus onder wetenschappers

Grijze massa

Toch blijven de vragen knagen over wat de wetenschap niet in het vizier heeft. Want kevers zijn wel soortenrijk, maar bacteriën en virussen zijn dat wellicht nog meer. Toch zijn er maar naar schatting 4000 bacteriesoorten en 5000 virussoorten beschreven. Die diversiteit is nog nauwelijks geëxploreerd, niet in de laatste plaats omdat soortdefinities van bacteriën ingewikkelder zijn dan voor bijvoorbeeld zoogdieren.

En ook mijten en nematoden – met duizenden in een vierkante meter tropisch grasland – zijn zeer talrijk maar nauwelijks bestudeerd in vergelijking met andere taxa. Het is deze ‘grijze massa’ van nauwelijks zichtbare biodiversiteit die ervoor zorgt dat stellige getalsmatige beweringen over het totale aantal soorten op aarde niet al te serieus moeten worden genomen. Een gokje wagen voor één taxon is al hachelijk genoeg.

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 maart 2002

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.