Je leest:

Blind voor je eigen fouten

Blind voor je eigen fouten

Auteur: | 4 juli 2012

Ben je een bovengemiddeld goede automobilist? Ja? Heel zeker? Waarschijnlijk ben je een beetje té optimistisch. Maak kennis met het Dunning-Kruger-effect: mensen blijken zichzelf vaak te overschatten, vooral wanneer ze slecht presteren. Pas dertien jaar geleden ontdekt, maar nu al een mijlpaal in de psychologie. Een mijlpaal, omdat niemand er immuun voor is: niet alleen autobestuurders, maar bijvoorbeeld ook artsen lijden aan onterecht zelfvertrouwen.

Quiz! Als je citroensap op je gezicht smeert, ben je dan onzichtbaar voor beveiligingscamera’s?
stock.xchng

“Ik dacht eerlijk gezegd dat het onderzoek nooit zou worden gepubliceerd”, vertelt David Dunning van Cornell University tegen de redactie van Ars Technica. Dunning slingerde samen met collega Justin Kruger bijna dertien jaar geleden baanbrekend onderzoek de wereld in. Hun werk week af van de basisnormen die je als wetenschapper hoort te hanteren: het onderzoeksverslag bevatte erg veel humor en knoopte het ene resultaat aan het andere vast, in plaats van dat het droogjes verwachtingen met resultaten vergelijkt. “Ik sta versteld van de mate waarin dit idee zich heeft verspreid.”

Hun spraakmakende artikel opent met een interessant verhaal over crimineel McArthur Wheeler. “Die overviel op klaarlichte dag twee banken in Pittsburgh”:, maar nam geen zichtbare moeite om zijn gezicht voor de camera’s te verbergen. Toen hij nauwelijks een uur later werd gearresteerd, reageerde hij teleurgesteld en mompelde: “Maar ik droeg de sap.” Klaarblijkelijk dacht Wheeler dat videocamera’s je gezicht niet konden vastleggen als je je gezicht insmeerde met citroensap (wat sowieso een nogal zure ervaring kan wezen).

Hoewel het op zichzelf verbazingwekkend is dat een mens heilig overtuigd is van zoiets onzinnigs, was het niet de domheid zelf die de interesse trok van Dunning en Kruger. Wat ze vooral boeiend vonden, was de aard van Wheelers reactie op zijn eigen domheid: in plaats van gelijk te beseffen dat hij een fout had begaan, hield hij vast aan het idee dat hij competent handelde.

Dat bracht de psychologen op een idee: zou niet iedereen, ongeacht zijn basisintelligentie, een beetje blind zijn voor zijn eigen falen, zelfs als ze met hun eigen fouten worden geconfronteerd? Lijden we soms aan massale zelfoverschatting? En zo ja, hoe erg is dat dan?

Incompetent, maar zeker van jezelf

Om die vraag te beantwoorden nodigden Dunning en Kruger psychologiestudenten uit voor een sappig experiment. De onderzoekers sprokkelden een groep van 84 studenten bij elkaar om een grammatica-toets te maken. Daarna mochten de studenten inschatten hoeveel vragen ze goed hadden, en hoe goed ze het ten opzichte van de rest deden.

De resultaten verrasten Dunning en Kruger enorm. De proefpersonen die beduidend minder scoorden en bij de slechtste twintig hoorden, bleken zichzelf juist in de top tien te schatten, tussen de beste presteerders. Ze hadden gemiddeld genomen slechts de helft van de vragen goed, terwijl ze verwachtten er ruim driekwart goed te hebben. Een grove zelfoverschatting dus. Dat is, in een notendop, het Dunning-Kruger-effect: ergens heel slecht in zijn, niet doorhebben dat je dat bent en dus maar gewoon een optimistisch stempel op jezelf plakken. Hoe de resultaten precies in elkaar steken, zie je in de grafiek hieronder.

Op de onderste as zie je de prestaties van de studenten, verdeeld in vier groepen, oplopend van slechtst naar best. De linkeras geeft aan hoe hoog op de ladder de studenten werkelijk zaten (als je kijkt naar de bolletjes-lijn), en hoe hoog de studenten dachten dat ze zaten (de lijnen met vierkantjes en driehoekjes). Duidelijk is te zien dat de meest incompetente studenten zichzelf net zo hoog inschatten als de beste presteerders.
Journal of Personality and Social Psychology

Natuurlijk betekent de gedachte dat je bovengemiddeld goed bent niet direct dat je ondermaats presteert. Uit Dunning en Krugers onderzoek bleek dat een klein percentage van de positieve denkers ook daadwerkelijk gelijk had: zij waren even goed als ze dachten. Neemt niet weg dat, zoals je hierboven in de grafiek kan zien, de meeste mensen met zelfvertrouwen daar onterecht mee rondlopen.

Russells gelijk

Bertrand Russell.

aldoaldoz, Flickr.com

Dunning en Kruger vinden zelf niet dat hun idee nieuw was. In hun lekker leesbare onderzoeksartikel noemen ze belangrijke denkers van de vorige eeuwen als basis voor hun vermoeden.

Bertrand Russell zei bijvoorbeeld het volgende: “Een van de pijnlijke zaken in van onze tijd is dat degene die zich zeker voelt eigenlijk dom is, en degene met enige verbeeldingskracht en begrip is vervuld van twijfels en besluiteloosheid.”

Charles Darwin formuleerde het zo: “Onwetendheid wekt vaker zekerheid dan kennis.”

Je eigen lesje leren

Zelfvertrouwen is pas terecht als je je fouten ooit onder ogen hebt gezien, of van anderen een oordeel hoort over je eigen prestaties.
dcJohn, Flickr.com

Om ten prooi te vallen aan het Dunning-Kruger-effect, hoeven er slechts twee dingen te gebeuren: je hebt te weinig kennis van de materie, en niemand wijst je op je fouten. De slecht presterende psychologiestudenten in het experiment ontvingen namelijk geen cijfer van hun toets en wisten ook niet welk cijfer hun medestudenten hadden gehaald. Om die reden hadden ze geen objectief idee van hoe goed of slecht ze in grammatica waren, en welke fouten ze precies maakten. In een vervolgexperiment bleek dan ook dat de werkelijke oorzaak van het Dunning-Kruger-effect de onkunde zelf is: een slechte presteerder herkent niet eens de hoge kwaliteit van een goed gemaakte toets.

De remedie is dan, in theorie, best simpel: voordat je kan leren van je fouten, moet je ze eerst zien. Dat is precies wat Dunning en Kruger in hun derde experiment deden. Ze gaven de studenten een uitgebreide training om de toets beter te kunnen maken, lieten zien waar ze precies fouten maakten, en leerden ze trucs om die valkuilen te vermijden.

Daarna moesten de studenten een nieuwe toets maken. Er gebeurde twee dingen. Ten eerste bleken de slechtste presteerders lang niet zo slecht als zonder training. Laten we niet mal zijn: dat is logisch. Interessanter is de tweede vondst: ze wisten hun eigen prestaties en die van anderen beter op waarde schatten, en waren niet meer onterecht optimistisch over hun eigen kunnen.

Een dosis realiteit

Dokters maken uiteraard wel eens foutjes. Dat is niet erg, maar als ze zelf denken dat het niet gebeurt.
Kurhan

Gebeurt feedback geven voldoende op plekken waar dat nodig is? Uit onderzoek van Frans Prins van de Universiteit Utrecht blijkt dat huisartsen in opleiding vaak in groepjes leerprojecten doorlopen en elkaar feedback geven. “De lage kwaliteit van de feedback tussen onderlinge huisartsen in opleiding is reden tot zorg”, schrijft hij. Meestal is de onderlinge kritiek vaag en mild, waardoor jonge dokters niet goed leren waar hun zwakheden liggen. Het gevaar van zulke mildheid mag nu inmiddels wel duidelijk wezen: meer fouten, niet doorhebben dat ze worden gemaakt, en te veel zelfvertrouwen dat het wél goed gaat.

Dat slechte arts-prestaties later samengaan met het Dunning-Kruger-effect, is in Amerikaans onderzoek bevestigd: de artsen die het slechtst presteren, zijn het meest zeker van zichzelf. David Dunnings advies laat bij geneeskunde-opleidingen het herkennen van fouten aan de experts over. De docent dus.

Bij Nederlandse rijopleidingen is het ook maar de vraag of ze Dunning-Kruger-proof zijn: ruim vijftig procent van elke Nederlander die zijn eerste rijexamen aflegt, slaagt niet, wat erop duidt dat meer dan de helft van de deelnemers bepaalde vaardigheden nog niet onder de knie heeft, maar wel denkt (of hoopt) dat dat zo is. En die foute houding blijft ook na een geslaagd rijexamen hangen: bijna alle autobestuurders vinden van zichzelf dat ze bij de beste vijfentwintig procent horen. Een flinke driekwart onderschat dus het aantal fouten dat ze maken. David Dunnings advies: onderzoek toont aan dat langzaam leren, fouten per stuk tackelen en invullen met correcte vaardigheden, de enige oplossing is. Vertaald naar onze Nederlandse praktijk: geen rijopleidingen verkopen in pakketten, maar gewoon zo lang lessen als nodig is.

Dunning en Kruger sloten, in overeenkomst met hun theorie, het spraakmakende onderzoeksverslag af met de passende woorden: “Dit artikel zou foute logica, methodologische fouten, of slechte communicatie kunnen bevatten. Laten we onze lezers ervan verzekeren dat, voor zover dit artikel imperfect is, het geen fout is die we bewust hebben begaan.” De grappenmakers.

Zie ook:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/cognitie.atom", “max”=>"5", “detail”=>"minder"}

Lees meer over cognitie en zelfkennis op Wetenschap24:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 juli 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.