Je leest:

Bleke bonen, donkere lekkernij

Bleke bonen, donkere lekkernij

Auteur: | 1 januari 2007

Toen Christoffel Columbus in 1502 terugkeerde van z’n eerste reis naar Amerika, zaten er ook een paar cacaobonen tussen de ‘souvenirs’ voor z’n opdrachtgevers. Het belang van deze bonen werd pas veel later ingezien. Vooral in Nederland.

Wikimedia Commons

Tussen al het nieuwe dat Columbus meenam – onder andere goud, en ‘echte Indianen’ – vielen een paar gerimpelde bruine bonen niet echt op. Geen Europeaan vermoedde nog wat je er mee kon doen, laat staan waarom de immer groene cacaoboom voor de Indianen heilig was.

Vijftien jaar later kreeg Columbus’ landgenoot Hernán Cortés een eerste indruk, toen hij bezig was Mexico te veroveren. Zijn tegenstander, de Azteekse koning Montezuma, was een groot liefhebber van chocolatl, een drank die werd gemaakt door koekjes van geroosterde cacaobonen te verbrokkelen en te mengen met maïs, water en specerijen.

De kleur van chemie

Dit artikel is afkomstig uit het hoofdstuk ‘Godenspijs cacao’ uit de VU-uitgave De kleur van chemie, een bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren.

Staatsgeheim

In 1521 bezette Cortez Montezuma’s paleis en nam hij de koning gevangen. Cortez proefde daarbij niet alleen de zoete smaak van de overwinning, maar ook Montezuma’s lievelingsdrank. Die beviel hem wel. Cortez nam cacaobonen en het recept mee terug naar Spanje en trakteerde de Spaanse keizer Karel V op de chocolatl. De keizer was zo enthousiast dat hij de herkomst en bereiding van de drank tot staatsgeheim verklaarde.

Wie kon vermoeden – het staatsgeheim ten spijt – dat handelaren uit een opstandige kolonie aan de Noordzee binnen twee eeuwen de cacaohandel volledig zouden beheersen? En dat de Spanjaarden hun cacaobonen uit Amsterdam en Middelburg moesten halen? Na verbeteringen bedacht door Nederlandse verwerkers van cacaobonen onstonden het cacaopoeder en de repen chocolade zoals wij die nu nog steeds kennen.

Van bleke boon tot donkere lekkernij

De cacaoboom is een opvallende boom. De bloemen, en daarna ook de cacaovruchten, groeien zomaar aan de stam of aan kale stukken van de takken. Na het plukken van de vruchten begint een stukje scheikunde dat resulteert in een heerlijke reep chocola of een beker opwekkende cacaodrank.
Chocosuisse

De Zuid Amerikaanse wortels ten spijt komt driekwart van de cacao tegenwoordig uit Afrika. Ivoorkust is de belangrijkste leverancier. Al honderden jaren is aan teelt van cacaobonen weinig veranderd. De vruchten worden geoogst en gehalveerd. Het vruchtvlees en de bleke tot lichtpaarse bonen worden eruit gehaald. Van chocoladesmaak is dan nog geen sprake.

Godenspijs

De Zweedse bioloog Carolus Linnaeus, de grondlegger van de botanische nomenclatuur, vond chocola waarschijnlijk ook erg lekker. Linnaeus was op zoek naar een naam voor de plantenfamilie waartoe de cacaoboom behoort, en bedacht de naam Theobroma, een naam die godenvoedsel of godenspijs betekent. Sinds die tijd heet de boom waar de cacaovruchten aan groeien Theobroma cacao.

De cacaoboeren leggen pulp en bonen op grote stapels en dekken dat af met bananenbladeren. Daarna laten ze de massa in de warme zon broeien of fermenteren, zodat de pulp vergaat en de bonen hun chocolade-bruine kleur krijgen. Nu pas beginnen de bonen zwakjes naar chocola te ruiken.

Veel sterker wordt de geur en de smaak als de bonen daarna in de zon gedroogd worden. Handelaren brengen de droge bonen in jute zakken naar de haven om te worden verscheept.

Aan de bestemming van de cacaobonen is weinig veranderd: grote kans dat dit Amsterdam is, nog steeds één van de belangrijkste cacaohavens ter wereld.

Vrije Universiteit Amsterdam

Het boek ‘De kleur van chemie’ werd in 2007 uitgegeven door de Faculteit der Exacte Wetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam (Afdeling Scheikunde en Farmaceutische Wetenschappen). Het is een geactualiseerde bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren. Ze belichten de rol van de scheikunde op tal van gebieden.

De Kennislinkartikelen uit het hoofdstuk ‘Godenspijs Cacao’:

Dit artikel is een publicatie van VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen.
© VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 januari 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.