Je leest:

‘Blauwe spelling’: 1 april!

‘Blauwe spelling’: 1 april!

Auteur: | 1 april 2006

Toen de Landelijke Onderzoeksschool Taalwetenschap (LOT) en Kennislink aankondigden dat ze met een derde Nederlandse spelling kwamen, was het hek van de dam. Bezoekers van Kennislink buitelden over elkaar om een exemplaar van de blauwe internetspelling te winnen. Ook serieuze media namen de grap ongezien over. En dat allemaal op 1 april.

“Een beetje anarchie kan geen kwaad” kopte Kennislink op donderdag. Onderwerp van gesprek: wetenschappers van LOT zouden in de strijd tussen de groene (officiële) en witte (alternatieve) spelling een derde partij vormen. Met een speciale blauwe spelling sprongen LOT en Kennislink in de bres voor de arme internetter die geen accenten of trema’s uit zijn tekstverwerker kan toveren. Helderheid en eenvoud waren de uitgangspunten.

De blauwe spelling was uiteraard een 1-april grap. Business News Radio, verschillende weblogs en het NRC namen ons persbericht over. Dat lokte aardig wat reacties uit; zie hieronder. Op de verschillende logs werd de grap al snel doorgeprikt, maar toch mocht Kennislink’s bestelpagina op 1 april zo’n 400 bestellingen verwerken. Vanuit heel Nederland, maar ook uit Aruba, Duitsland, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika was er interesse voor de internetspelling. Missie geslaagd, op naar volgend jaar!

Het NRC-kortje over de blauwe spelling – klik op de afbeelding voor de complete tekst.

Blauwe spelling op de radio

Meer reacties

op nltaal.blog.nl “Ik weet het niet meer. Ik denk dat ik maar een paars boekje ga schrijven. Een eigen woordenlijst voor mezelf alleen, die ik ook voor deze blog gebruiken ga. En als mensen zeggen: “Dat schrijf je niet zo!”, dan zeg ik: “Jawel, het staat zo in het Paarse Boekje.” Leve de anarchie!" Goed voorbeeld doet goed volgen?

op wittespelling.nl “Ik vind ook dat ze de lui achter de blauwe spelling zonder meer moeten opsluiten.” …maar dan wel met een koffieautomaat en snelle internetverbinding…

op volkskrantblog.nl “lijkt me wel wat (1april of niet)een boekje met internetjargon is ook niet gek!” We wisten dat er een markt voor was.

bright.nl De meest uitvoerige grap kwam van Kennislink die meldde dat het een ‘eigen spelling voor internet’ had ontwikkeld, de zogenaamde Blauwe Spelling, als alternatief voor het Groene en Witte Boekje. Cool, derde plaats :-)

op taalschrift.org - Deze slimmeriken komen via de achterdeur met een spellingshervorming die er heel levensvatbaar uitziet. Wel word gesteld dat scholieren natuurlijk nog braaf de officiele spelling moeten leren beheersen, haha, gelooft u het? Ik kan niet wachten tot ik het boekje in kan zien. - Die blauwe spelling ziet er heel goed uit! Wel jammer dat de c wordt opgeofferd. Die letter ziet er toch veel beter uit dan zo’n hoekige k? Als ik er een blauw-plus-c-spelling van mag maken, ben ik helemaal om. Dank, we hebben er hard aan gewerkt!

Blauwespellinguitreiking
Martin Everaert (links) reikt het eerste exemplaar van het ‘blauwe boekje’ uit aan Carl Koppeschaar. De voorkant van het blauwe boekje werd door Kennislink’s eindredacteur Ilja van Dam vakkundig gefotoshopt/gephotoshopped/ge-… in elkaar gezet.
Ilja van Dam, CC by-sa-nd

De blauwe spellingen

Het idee van een blauwe spelling komt uit de koker van Kennislink’s ’s taalredacteur Mathilde Jansen. Tijdens een brainstorm-sessie van de redactie opperde ze het idee een eigen, alternatieve spelling te lanceren bij wijze van 1 aprilgrap. Prof. dr. Martin Everaert (Landelijke Onderzoeksschool Taal) en dr. Marc van Oostendorp (Meertens Instituut) gingen meteen akkoord met het idee en beloofden het spelletje mee te spelen door de nieuwe spelling te promoten of juist aan te vallen. Hoe die blauwe spelling (je moet toch een kleur kiezen) eruit ging zien, daar verschilden we nogal over van mening. Zomaar wat blauwtjes die het niet haalden:

  • De spelling helemaal dichttimmeren met allerlei byzantijnse regels;
  • Een compleet anarchistische, “ieder schrijft zo hij wil”-spelling;
  • Zoals Goet Gespelt helemaal fonetisch schrijven;
  • De op jongerenfora en MSN populaire BreEzAH-taal tot regel verheffen
  • De witte spelling van Onze Taal: dit initiatief wordt gevolgd door de PCM-kranten, een aantal opiniebladen, de NOS en Planet Internet.

    Br3eZaH d’rbij?

    Heeft u zich geërgerd aan Kennislink’s blauwe spelling? Wees blij, heel blij dat we niet voor de onderste optie zijn gegaan. Breezer-, pardon, Br3zAh-taal dankt zijn geuzennaam aan het onder jongeren populaire licht-alcoholische drankje Breezer. Op hun eigen fora, chatboxen, in sms’jes en op msn laten zij soms alle spellingsregels varen. Groot voordeel van bRe3zAh is de extreme eenvoud. Woorden spellen zoals u zelluf wildt, klinkers in cijfers veranderen, willekeurig op de shift-toets rammen en regelmatig intelligente kreten als “HihI dUzz oNE LuVV” laten vallen, en u breezert al aardig mee.

    Pardon? U wilde een uitgebreider voorbeeld? U krijgt er een.

    MeT N4Me mAtHiLdE MaR Ok iLjA En gIeLj4n oV3RlEgDeN TiJdEn$ H3T UiTwErKeN VaN D3 1-4PrIlGrAp hOfDz4kElIjK In bReZ4H-TaL!111 HiHi lOl dUzZ oNe lUv DaT LeVeRdE ErSt gEgI3G3L DaRnA LiGtE V3RmO3IdHeId3N TeNsLoTe zW4Re iRiTaTi3 Op.11een11ELF111 HiHi dUzZ oNe lUv

    (Met name Mathilde, maar ook Ilja en Gieljan overlegden tijdens het uitwerken van de 1-aprilgrap steeds meer in breezah-taal. Dat leverde eerst gegiechel, daarna lichte vermoeidheid en tenslotte zware irritatie op…)

    Screenshot: nicknames van meiden op de website sugababes.nl. Breezah? bron: Sugababes.nl

    De breezah-spelling heeft het uiteindelijk niet gehaald. Voor eventjes is het wel komisch, maar ter redactie moesten we er toch niet aan denken om tot in lengte van dagen tegen die letterbrij aan te kijken. Gelukkig zijn veel jongeren het daarmee eens en wordt al te fanatiek ‘gebreezer’, ook op jongerenfora, genadeloos afgestraft.

    Een veelbelovend alternatief voor het breezah-boekje vonden we het initiatief van de Vereniging voor Wetenschappelijke Spelling (VWS). We laten de vereniging aan het woord:

    Op inisiatief van de taalkundige dr. P.C. Paardekooper is in l963 de Vereniging voor Wetenschappelike Spelling (VWS) opgerigt. Ze streeft naar ’n fundamentele verbetering van de spelling en naar meer vryhyt en toleransie op spellinggebiet. Bovendien verzet ze zig tegen overwaardering van de spelling. ( bron: VWS)

    Onder de wervende titel Goet Gespelt roept de VWS op voortaan fonologisch te spellen. Alleen de uitspraak in het ABN bepaalt dan nog hoe woorden geschreven worden. Even wennen, maar VWS heeft een punt als ze op de grote voordelen wijst: met maar 12 spellingsregels kan iedereen goet leren spellen. Groot nadeel is dat niet iedereen een klank op dezelfde manier weergeeft. Ideeën – idejen, ideje? Om dat probleem te ondervangen…ach, VWS mag het zelf vertellen:

    De voorgestelde verbeteringen blyven binnen de geldende spellingtradisies, zodat ze geen breuk met ’t huidige sisteem betekenen; wel egter ’n wezenlike verbetering ervan. ( bron: VWS)

    Goet Gespelt als blauwe spelling? Hét nadeel was dat deze alternatieve spelling al tijden bestaat. Dat gegeven zomaar recyclen leek onze redactie geen echte uitdaging. Op zoek dus naar iets anders.

    De groene spelling van de Nederlandse Taalunie: wettelijk verplicht voor ambtenaren en scholieren.

    Grote doorbraken gebeuren vaak toevallig, betoogde hoogleraar André Klukhuhn op 26 maart tijdens de Utrechtse Culturele Zondag. Zo ook in het blauwe spellings-team van Kennislink. Want terwijl de sms’jes over en weer vlogen en er druk geë-maild werd, was er steeds meer sprake van smsjes en mailen. Ineens was het duidelijk: de blauwe spelling, de internetspelling, dat moest een snelle spelling zijn zonder afleidende franje.

    Sommige aspecten van onze blauwe spelling hadden we zo verzonnen. Spaties, koppelstreepjes en de tussen-n nemen allemaal ruimte in en in een sms’je van maar 160 tekens tikt dat aan. Weg ermee. Moeilijker kregen we het toen we de -d/t op het eind van werkwoordsvormen probeerden te stroomlijnen. Een ellenlang overleg per e-mail en telefoon later (altijd een -t op het einde? nooit meer? alle -d’s vervangen door -t?) besloten we de -dt te schrappen en verder de boel de boel laten.

    Mathilde ben blij dat ik niet in de spellingscommissie zit.. Gieljan ik zou ook gillend gek worden – eigenlijk schaffen we alleen de dt af en maken daar een -d van? Mathilde JA zo simpel is het dus..! ;)

    Jos Collignon (vaste cartoonist van De Volkskrant) ontwierp deze affiche voor de witte spelling.

    Een nieuwe spelling ontstaat – buiten Kennislink dan – niet zomaar. Taalkundigen proberen tijdens een spellingsvernieuwing een evenwicht te vinden tussen eenvoudige, alomvattende regels en aansluiting bij het bestaande woordbeeld. De gemaakte keuzes zijn deels een kwestie van smaak en daar valt, toont de strijd tussen groene en witte spelling aan, best over te twisten.

    Professor Fred Weerman (UvA) vindt zo’n richtingenstrijd geen probleem. In Taalschrift, een maandelijks e-magazine van de Nederlandse Taalunie, zegt hij:

    “..laten we daarom blij zijn dat er naast de officiële spelling straks ook een ‘witte spelling’ komt. Een beetje anarchie kan geen kwaad. We kunnen dan wat minder verkrampt omgaan met het Nederlands en ons concentreren op waar het werkelijk om gaat: je gedachten helder onder woorden brengen.”

    Wyze woorden!11 dUzZ

    Aan Kennislink’s 1-aprilgrap werkten mee: Martin Everaert, Marc van Oostendorp, Mathilde Jansen, Carl Koppeschaar, Ralf Koppeschaar, Ilja van Dam en Gieljan de Vries.

    Teleurgesteld dat u nu geen gratis exemplaar van het blauwe boekje ontvangt? Troost u: met u visten nog zo’n 400 andere gegadigden achter het net…

    Artikelen van de 1-aprilgrap

    Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
    © NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
    Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 april 2006

    Discussieer mee

    0

    Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

    NEMO Kennislink nieuwsbrief
    Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.