Je leest:

Bioprospecting in de polder

Bioprospecting in de polder

Auteur: | 29 mei 2008

Een Alzheimermedicijn wordt al gewonnen uit narcissen. Het is nog maar het begin wat Holland Biodiversity betreft, Nederlandse kwekers beheren kostbare biodiversiteit.

‘Nederland is een biodiversity hotspot. We hebben hier zo’n 60.000 plantensoorten en variëteiten in kweek, dat is een interessante bron voor bioprospecting.’ De Leidse hoogleraar farmacognosie Rob Verpoorte maakt van de nood een deugd, met de oprichting van het bedrijf Holland Biodiversity. Holland Biodiversity wil als makelaar tussen Nederlandse plantenkwekers en de farmaceutische industrie gaan functioneren, en zo nieuwe bioactieve stoffen op het spoor komen.

Meestal worden de tropen gezien als het medicijnkabinet van de wereld, maar sinds de invoering van het Biodiversiteitsverdrag van Rio de Janeiro in 1992 ligt het onderzoek op dat gebied vrijwel stil, zegt Verpoorte. ‘De Verenigde Staten hebben dat verdrag niet geratificeerd, zij willen onbeperkt toegang houden tot de wereldwijde biodiversiteit. Landen in Afrika en Azië, zeggen vervolgens: dat is prima, betaal maar. Allerlei landen zijn dus heel kien geworden op het beheer van hun biodiversiteit. Het biodiversiteitverdrag heeft kortom averechts gewerkt, zelfs voor lokale onderzoekers in Brazilië, die worstelen met vergunningen en de rechten van lokale indianen.’

Veel bedrijven houden het voor gezien, zegt Verpoorte, en zoeken naar alternatieve bronnen, zoals micro-organismen, en combinatorial chemistry. Verpoorte richt zijn vizier op een andere bron, die ‘goed reproduceerbaar is, eenvoudig in cultuur te brengen, en geen problemen levert met biodiversiteitsverdragen’. En dan zijn bloembollenvelden een aantrekkelijke optie. Verpoorte: ‘Alleen al in de bollensector worden 800 soorten gekweekt, zelfs cultivars van narcissen blijken verschillende stoffen te bevatten. En het is reproduceerbaar en op te schalen; als je in de Amazone een interessante plant vindt, loop je de kans dat als je terugkeert de vindplaats een grasvlakte is geworden.’

Alzheimer

Een min of meer toevallige ontmoeting met een aantal bollenkwekers, bracht de zaak in een stroomversnelling. Halverwege de negentiger jaren werden in Engeland plots grote hoeveelheden narcissenbollen opgekocht. Het bedrijf Janssen Pharmaceutica had de rechten voor galantamine verworven, een acetylcholine-esteraseremmer die de symptomen van de ziekte van Alzheimer bestrijdt. ‘Voor de klinische proeven waren grote hoeveelheden narcissenbollen nodig. En de Nederlandse bollentelers hadden het gevoel dat ze boot gemist hadden. Dat was het andere ingrediënt voor de geboorte van Holland Biodiversity.’

Een haalbaarheidsstudie toonde aan dat er in tal van bolgewassen stoffen te vinden zijn met interessante biologische werkzaamheid. De aandeelhouders zijn een aantal bollentelers. De directeur Jos Zuidgeest had ooit een weefselkweekbedrijf. ‘We streven naar een makelaarsfunctie, met contacten met de telers die materiaal hebben, en de farmaceutische bedrijven die op zoek zijn naar banken van plantenextracten.’ Verpoorte noemt zijn initiatief low profile, maar inmiddels wil het bedrijf op zoek naar durfkapitalisten om onderzoek- en ontwikkelwerk te financieren.

Tegelijkertijd is Holland Biodiversity in opdracht van een Tsjechisch bedrijf bezig met het in kaart brengen van een productiesysteem voor galantamine uit narcissen. Het patent op die stof verloopt namelijk binnen een paar jaar, en generieke productie wordt daarmee aantrekkelijk. ‘Die keten opzetten – van veld tot fabriek – en dat in detail documenteren, zijn we nu mee bezig. Daarbij hoort ook onderzoek naar hoe je gehaltes in bollen kunt verhogen, of de opbrengst van de extractie. De ervaring met opzetten van zo’n productieketen kan ook interessant zijn voor een ander gewas, zelfs reststromen van landbouw.’

Wat dat betreft kan Nederland lessen leren van de Finnen, zegt Verpoorte. Zij zijn zeer actief geweest, en hebben de cholesterolverlagende stof voor dieetmargarines (cholestanol) en een zoetstof (xylitol) uit houtpulp gewonnen. ‘Bij dat type werk wil Holland Biodiversity ook een rol spelen. Isoleer een kilo van een actieve stof uit tomatenblaadjes en zie of er iets interessants uitkomt.’

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 mei 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.