21 november 2017

Afgelopen weekend ging de klok weer een uur terug naar de wintertijd. De wintertijd zorgt echter voor drukkere avondspitsen, langere files en meer aanrijdingen. Daarnaast geeft het een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, meldt neurologe Lyne Rijsman in een interview met OmroepWest. Eerder publiceerde NEMO Kennislink dit artikel waarin slaaponderzoeker Marijke Gordijn vertelt over de effecten van de zomer- en wintertijd op onze biologische klok. Wat vind jij: moeten we wintertijd afschaffen of juist behouden?

Je leest:

Biologische klok van slag door zomertijd

Biologische klok van slag door zomertijd

De Groningse slaaponderzoeker Marijke Gordijn vraagt zich af wat het nut is van de zomertijd. Hoewel er nog niet veel bekend is over de gevolgen, verstoort de omschakeling voor enkele dagen de biologische klok. Mensen zijn daardoor vermoeider en minder alert. Voor kinderen zijn de aanpassingsproblemen nog groter.

Op 25 maart gaat de zomertijd weer in. We zetten de klok een uurtje vooruit, zodat het ’s avonds langer licht blijft. Het merendeel van de Nederlanders is hier tevreden mee, maar er zijn ook tegenstanders die de zomertijd graag willen afschaffen. Slaaponderzoeker Marijke Gordijn van de Rijksuniversiteit Groningen vindt dat niet nodig, maar constateert wel dat er erg weinig bekend is over de voor- en nadelen.

De zomertijd werd voor het eerst ingevoerd in Nederland van 1916 tot 1945. In 1977, vanwege de oliecrisis, vond de herintroductie plaats. Want, zo dacht men, het is energiebesparend als het ’s avonds langer licht blijft. “En de meeste mensen vinden het vaak prettig om een uurtje langer licht te hebben,” vertelt Marijke Gordijn.

Minder alert op de maandagochtend na de zomertijd

Tegenstanders van de zomertijd beweren dat het uurtje minder slaap in het weekend ervoor zorgt dat mensen maandagochtend sneller ongelukken veroorzaken. Gordijn is niet overtuigd. “Er is ooit een onderzoek gedaan waaruit bleek dat mensen op de maandagochtend na de zomertijd minder alert zijn op de weg. Maar er bleek ook dat verkeersdrukte meer gespreid is op zo’n dag, omdat veel mensen nog even doorslapen. Daardoor wordt de kans op ongelukken weer kleiner.”

Accident 1409012 1920
De maandagochtend na de zomertijd zijn mensen minder alert op de weg. Gelukkig slapen ook veel mensen een uurtje extra uit, zodat het aantal ongelukken beperkt blijft.

Biologische klok raakt uit de pas

Gordijn legt uit wat er gebeurt als we de klok verzetten. “Je lichaam heeft een eigen ritme, de biologische klok, die ongeveer 24 uur duurt. Dit zogenaamde circadiane ritme stuurt onder andere de slaap aan. Maar omdat dit ritme niet precies 24 uur duurt, moet het steeds bijgesteld worden. Dat gebeurt via licht.” Door ons gedrag (de gordijnen dicht doen bijvoorbeeld) kunnen we dit proces een beetje sturen, maar uiteindelijk wordt ons interne ritme vooral beïnvloed door licht en niet door het horloge. “Door de klok te verzetten gaat je interne ritme opeens uit de pas lopen met de licht/donker-cyclus.”

Gordijn denkt echter dat de meeste mensen zich redelijk goed kunnen aanpassen als de klok verzet wordt. “Na een paar dagen lost het zich voor het grootste deel vanzelf weer op. Bovendien gaat het maar om een uurtje.” Toch is Gordijn geen uitgesproken voorstander van de zomertijd. “Het blijft natuurlijk een hele toestand. En het nut is niet helemaal duidelijk. Sommige wetenschappers beweren dat er haast helemaal geen energie bespaard wordt.” Bovendien zijn er groepen die extra veel last hebben van het verzetten van de klok. “Kinderen bijvoorbeeld. Die leven minder op de klok, en hebben daardoor ook meer aanpassingsproblemen.”

Baby 2582305 1920
Kinderen leven minder aan de hand van de klok dan volwassenen. Daardoor hebben ze meer moeite met de aanpassing aan de zomertijd.

Beter de zomertijd op een weekdag laten ingaan

Gordijn ziet wel mogelijkheden tot verbetering. “Nu is het zo dat de zomertijd zaterdagnacht ingaat. Dat is waarschijnlijk praktisch voor het bedrijfsleven. Maar in het weekend slapen we toch al vaak uit, dit uurtje komt daar nog eens overheen. Niemand gaat immers eerder naar bed, omdat we zondagochtend er toch niet vroeg uit hoeven.” Daardoor wordt er een extra slaaptekort opgebouwd en zijn we maandagochtend flink moe. Dit zou misschien opgevangen kunnen worden als de zomertijd door de week ingaat. “Dan gaan mensen wellicht een uur eerder naar bed en passen ze zich sneller aan.”

Gordijn benadrukt dat voor een goede evaluatie van de zomertijd meer kennis nodig is over slaap en de biologische klok. “De RUG werkt nu samen met allerlei andere instituten in een groot Europees project, EUCLOCK, met als doel erachter te komen hoe de biologische klok in het dagelijks leven werkt.” Met meer kennis hierover kunnen er ook betere uitspraken gedaan worden over de voor- en nadelen van de zomertijd.

Moet het verzetten van de klok naar zomer- en wintertijd worden afgeschaft?
Dit artikel is een publicatie van Rijksuniversiteit Groningen (RUG).
© Rijksuniversiteit Groningen (RUG), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 maart 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE