Je leest:

Bewegingen van breuksysteem van Roerdalslenk nauwkeurig bepaald

Bewegingen van breuksysteem van Roerdalslenk nauwkeurig bepaald

Auteur: | 21 april 2005

In het breuksysteem van de Roerdalslenk, een van de meest actieve van Europa, hebben in de laatste miljoenen jaren alleen verticale bewegingen plaatsgevonden. Dat blijkt uit onderzoek door de Vrije Universiteit Amsterdam met een nieuw, digitaal model met een hoge graad van nauwkeurigheid.

Vanuit Limburg loopt een actief breuksysteem naar het noordwesten. Het gaat om een slenk die in ZW Nederland bekend staat als de Roerdalslenk. Deze slenk, die zo’n 20 km breed en zo’n 130 km lang is, is in het noorden begrensd – via de Peelrandbreuk – door de Peelhorst, en in het zuiden door de Feldbiss, een breuk die het slenksysteem scheidt van het Campine blok. De Roerdalslenk is te beschouwen als een aftakking van de Boven-Rijndalslenk die de loop van de Rijn over honderden kilometers door Duitsland bepaalt. Het breuksysteem van de Roerdalslenk behoort tot de meest actieve van Europa, zoals onder meer blijkt uit de aardbevingen die in 1992 bij Roermond en in 2002 bij Aken optraden.

Gevolgen van de aardbeving in 1992: Diepe scheuren aan de oevers van de Maas (links), zoals hier bij Roermond, en afschuivingen langs beboste hellingen bij de Brunssummerheide (rechts). Als gevolg van de seismische trillingen ging plaatselijk de stabiliteit van de met water verzadigde zandige bodem verloren. Beeld: KNMI

Gedurende de laatste tientallen miljoenen jaren is de ontwikkeling van de Roerdalslenk beïnvloed door twee verschillende breuksystemen: het Noordzee-slenksysteem in het noorden en het West-Europese slenksysteem in het zuiden. Hoe de bewegingen langs de talrijke breukvlakken in die tijd plaatsvonden, was slechts bij benadering bekend. Omdat de Feldbiss aan het oppervlak is ontsloten, is een duidelijke verticale verspringing van de pakketten aan weerszijden van deze breuk goed vast te stellen. Uit boringen blijkt bovendien het karakter van de Roerdalslenk en de Peelhorst overduidelijk, zodat aan verticale bewegingen niet hoeft te worden getwijfeld. Toch vertoont het breuksysteem karakteristieken die erop wijzen dat de blokken vooral langs elkaar heen schuiven.

Breuksysteem van de Roerdalslenk, begrensd door de Peelrandbreukzone (PBFZ) in het Noorden en de Feldbisbreukzonde (FFZ) in het Zuiden. Beeld: Ronald van Balen, Vakgroep Kwartairgeologie en Geomorflogie, Vrije Universiteit, Amsterdam

Met een nieuw, digitaal model met een hoge graad van nauwkeurigheid is bij de Vakgroep Kwartairgeologie en Geomorflogie van de Vrije Universiteit in Amsterdam nu vastgesteld dat er in de laatste miljoenen jaren echter alleen verticale bewegingen hebben plaatsgevonden. De snelheid waarmee deze bewegingen plaatsvinden, blijkt af te hangen van de locatie. Zo blijkt de (uiteraard sprongsgewijze) verplaatsing langs de Feldbiss gemiddeld zo’n 55-65 mm per 1000 jaar te bedragen; voor het zuidoostelijke deel van de Peelrandbreuk is die waarde goed vergelijkbaar: 65 mm per 1000 jaar. Voor het noordwestelijke deel van de Peelrandbreuk gelden echter veel hogere waarden: het gaat daar om een verticale beweging van gemiddeld 200 mm per 1000 jaar.

De onderzoekers verklaren de verschillen mede op basis van de grootschalige vorm van de slenk: in het zuidwesten is er sprake van een echte slenk, terwijl er in het noorden nog maar één breukbegrenzing is (halfslenk). Bovendien is er sprake van loodrecht op de slenkrichting staande rek, die in het noordwesten groter is dan in het zuidoosten. Uit de ruimtelijke verdeling van de sedimenten blijkt dat deze rek al sinds het begin van het Mioceen zo moet hebben bestaan. De rek wordt veroorzaakt door de linkswaarts gerichte beweging van de BovenRijndalslenk, die een gevolg is van de NW gerichte druk die wordt uitgeoefend door de beweging van de Afrikaanse schol tegen de zuidrand van Europa. Zo blijkt ook de huidige Nederlandse geologische ontwikkeling te worden beïnvloed door continentbeweging!

Verticale breukbeweging van de Peelrandbreukzone ten westen van Roermond. Beeld: Ronald van Balen, Vakgroep Kwartairgeologie en Geomorflogie, Vrije Universiteit, Amsterdam

Referentie

Michon, L. & Balen, R.T. van, 2005. Characterization and quantification of active faulting in the Roer valley rift system based on high precision digital elevation models. Quaternary Science Reviews 24, p. 457-474.

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 21 april 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.