Je leest:

Beven en schudden!

Beven en schudden!

Gastcolumn door aardwetenschapper Bernd Andeweg

Auteur: | 25 januari 2011

Elke twee weken verschijnt op Kennislink een gastcolumn. De columnist is steeds een andere onderzoeker, die vanuit zijn of haar vakgebied schrijft over de wetenschap achter een gebeurtenis in de maatschappij of uit ons dagelijks leven. Deze week: aardwetenschapper Bernd Andeweg van de VU Amsterdam over de aardbevingen en vulkanen van afgelopen jaar.

Bernd Andeweg is aardwetenschapper aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

In 2010 was plaattektoniek ‘all over the place’. Plaattektoniek, inderdaad die schuivende stukken aardkorst die leiden tot vulkaanuitbarstingen en aardbevingen. Van de Merapi tot de Eyjafjallajökull, van Haïti en Chili tot Nieuw-Zeeland! En het bijzondere aan deze indrukwekkende gebeurtenissen, is dat je ze in deze tijd bijna live kunt volgen via webcams, blogs en tweets.

Fascinerend! Er valt veel te leren door real-time allerlei gegevens te kunnen combineren en vergelijken. Al die nieuwe gegevens passen in steeds meer detail in het grote plaatje dat plaattektoniek heet. Het minder mooie is dat er echter zoveel onderlinge relaties zijn, die we voor een deel nog niet eens kennen. Voor een wetenschapper een uitdaging, maar voor de maatschappij zou het prettig zijn een exacte voorspelling te kunnen doen over wanneer en hoe zwaar een aardbeving of vulkaanuitbarsting zal gaan huishouden!

Ook al klinkt dat dus raar (misschien ben ik gewoon een raar ventje), maar ik hoop dat 2011 weer net zoveel natuurgeweld laat zien. Uiteraard wel zonder al dat persoonlijke leed, dus het liefst in niet-corrupte landen. Maar zelfs als er geen dodelijke slachtoffers vallen, gaat een aardbeving je niet in de koude kleren zitten.

Zo belde een vriendin uit Nieuw-Zeeland begin september en maakte ik live een naschok mee. Ze vertelde hoe haar houten huis heen en weer golfde, niet echt leuk om persoonlijk mee te maken. Maar bij het zien van de nieuw gevormde breuk in het vlakke landschap van de Canterbury Plains op foto, daarvan werd ik wild enthousiast. In ons lab krijgen we met zand precies dezelfde patronen boven een zijwaarts schuivende breuk (strike-slip, in geologentaal). “Gelukkig beleeft er nog iemand pret aan onze ellende,” lachte haar vriend en mailde me een prachtige video van een vlucht over de nieuwgevormde breuk.

Grasland en rivierloop zijn vervormd in de Canterbury Plains, Nieuw-Zeeland.
GeoNet

Waarom kunnen geologen die bevingen en vulkaanuitbarstingen eigenlijk nog niet voorspellen? Vooraf nemen we vervorming van het aardoppervlak waar met GPS en satelliet. Zo was de beving van Haïti voorspeld omdat Florida al flink was opgeschoven ten opzichte van de Caraïben, maar er was nog geen beweging langs de plaatgrens geweest. Zo was ook te zien dat er in 1999 al een flinke plak magma onder de IJslandse vulkaan in de korst drong. Maar op welke dag de beving of uitbarsting volgt? En hoe laat precies? Het systeem Aarde is gewoonweg nog te complex.

Er duiken steeds meer vermeende relaties op. Relaties tussen grote aardbevingen en vulkaanuitbarstingen, of een duidelijke relatie tussen het aantal aardbevingen en het seizoen. Sommige wetenschappers bekijken dit soort verbanden met de nodige scepsis. Maar omdat we de relatie niet begrijpen, wil dat niet zeggen dat er geen is. Alfred Wegener, grondlegger van de plaattektoniek, had ook geen verklarend mechanisme voor het verschuiven van de platen op aarde. Maar dat ze het deden stond voor hem als een paal boven water. En tegenwoordig ook voor iedereen, na zo’n geologisch interessant jaartje vol plaattektonisch geweld.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Kennislink (gastcolumnist).
© Kennislink (gastcolumnist), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 januari 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.