Je leest:

Bestuurbare tomaten en aardbeien

Bestuurbare tomaten en aardbeien

Iedere dag twee ons groente en twee stuks fruit; er zijn maar weinig mensen die het officiële advies van het Voedingscentrum halen. Is het misschien een idee om dan maar de gehalten aan gezondheids­bevorderende stoffen per ons groente te verhogen? Professor Robert Hall van Wageningen UR ziet het wel zitten.

“Wat een aardbei doet is eigenlijk heel listig”, zegt professor Robert Hall respectvol. “De vrucht hangt heel lang groen, hard en oneetbaar aan de plant. En dan opeens, op een zonnige dag begint ’ie te rijpen. Fascinerend is dat! Binnen drie of hooguit vier dagen wordt ’ie rood, zacht en lekker. En dat allemaal in één gecoördineerde actie van de plant. Die heeft dat zo getimed dat de vrucht lekker is op het moment dat ook de zaadjes klaar zijn om verspreid te worden door bijvoorbeeld een vogel. Die processen in de plant proberen wij dus te doorgronden.”

Biowetenschappen en maatschappij

Hall en zijn collega’s bij Wageningen UR proberen de trucs van de aardbei en andere planten te doorgronden met behulp van de zogeheten metabolomics. “Die relatief nieuwe technologie is in wezen vergelijkbaar met de iets oudere genomics, maar in plaats van alleen de genen, bestuderen wij de inhoudsstoffen oftewel de metabolieten in de plant. Als je weet welke stoffen op welke manier, in welke volgorde en in welke samenhang door de plant worden gemaakt, kun je wellicht ook in dat proces sturen.”

Dertig tomaten

Behalve uit wetenschappelijke nieuwsgierigheid, wil Hall groenten en fruit ook kunnen besturen om aan de wens van de consument tegemoet te komen. “Kijk maar eens in de supermarkt. Waar je vroeger met een beetje mazzel drie verschillende soorten tomaten zag, liggen er nu misschien wel dertig. Je hebt vleestomaten, pomedori’s, cherry-tomaatjes, ze zijn er in rood, oranje en geel… Die ontwikkeling is natuurlijk niet toevallig juist bij de tomaat zo hard gegaan. De landbouw had zich zo lang gericht op kwantiteit, dat de kwaliteit van de tomaten voor de consument in het gedrang was gekomen. ‘Wasserbomben’, schreven de Duitse media in de jaren tachtig over de Hollandse exporttomaten. Als antwoord daarop ging de sector zich veel meer richten op variatie en op kwaliteit.”

Waar je vroeger met een beetje mazzel drie verschillende soorten tomaten zag, liggen er nu tomaten in allerlei soorten, vormen & kleuren.

Het instrumentarium van de onderzoekers bestaat tot nu toe nog vooral uit klassieke veredeling: het kruisen van verschillende rassen, het selecteren van de daarop volgende producten die het meest lijken op het doel, en vervolgens weer kruisen en selecteren.

Hall: “In dat proces proberen wij de biochemische samenstelling van bijvoorbeeld die tomaat te koppelen aan de bevindingen van een smaakpanel. Als een panel van getrainde ‘tomatenproevers’ een product wel of niet lekker vindt, proberen wij dat te koppelen aan deze of gene stof in de vrucht. Als je dat weet kun je veel sneller en misschien ook in een veel eerder stadium van de veredeling kijken of je met een bepaalde kruising van planten op de goede weg zit of niet.”

Paarse tomaat met anti-oxidanten

Rond 2007 waren de Wageningse onderzoekers betrokken bij de ontwikkeling van een tomaat die naast de rode ook een paarse kleurstof in de vrucht stopt: anthocyaan. Tomatenplanten maken normaal gesproken geen anthocyaan in de vruchten, maar door gebruik te maken van twee genen uit een andere plant, het leeuwenbekje, kon de productie van anthocyanen ook in de vrucht ‘aangezet’ worden. Het resultaat: een dieppaarse, zelfs bijna zwarte tomaat.

Door gebruik te maken van twee genen uit een andere plant, het leeuwenbekje (links), kon de productie van anthocyanen ook in de vrucht ‘aangezet’ worden. Het resultaat (rechts): een dieppaarse tomaat.

“Omdat het hier om een gen uit een andere plant gaat, was die tomaat uiteraard gemaakt met behulp van genetische modificatie. Dat brengt verschillende beperkingen met zich mee”, zegt Hall. “In Europa gelden strenge regels op het gebied van genetische modificatie. De zaden van zo’n gemodificeerde tomaat mogen bijvoorbeeld niet zomaar worden verspreid. Voor een recente proef met dit product heeft een Britse collega dan ook eerst sap moeten maken van drie hectare paarse tomaten die in Canada waren geteeld, zodat de zaden hieruit verwijderd konden worden. Uit eerder onderzoek was gebleken dat muizen die deze tomaat met extra anthocyaan gevoerd kregen, minder vatbaar werden voor bepaalde vormen van kanker en hartfalen dan muizen die gewone tomaten in hun dieet kregen.”

Gezonder of niet, Hall weet dat hij in Europa voorlopig tegen een stevige horde oploopt als het om genetische modificatie gaat. “Sommige producten met extra van een bepaalde inhoudsstof kun je soms ook wel maken met behulp van klassieke veredeling, al zal dat altijd veel trager gaan. Er zijn ook producten die je alleen maar via genetische modificatie kunt maken, zoals die tomaat die een anti-oxidant uit een andere plant bevat. Een ander voorbeeld is de zogeheten Golden Rice, een rijsttype waar langs genetische weg het pro-vitamine A in is gebracht.”

“Dat is op zich een mooie ontwikkeling omdat er wereldwijd miljoenen mensen ziek worden door gebrek aan vitamine A. Maar het International Rice Research Institute (IRRI), dat de veldproeven met dit product uitvoert, wordt ieder jaar geconfronteerd met vernieling van de percelen, waardoor het toelatingsdossier van de Golden Rice nog steeds niet gereed is. Ik denk dat deze rijst een geweldige kans biedt om blindheid bij kinderen in ontwikkelingslanden te voorkomen. Dat onderzoekers dit soort kansen niet kunnen benutten door acties van bepaalde mensen die tegen genetische modificatie zijn, dat is wel enigszins frustrerend ja.”

Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 februari 2015

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.