Je leest:

Basaltuitvloeiingen van de Karoo waren te langzaam voor massauitsterving

Basaltuitvloeiingen van de Karoo waren te langzaam voor massauitsterving

Auteur: | 15 december 2005

In de loop van de geologische geschiedenis zijn er herhaaldelijk perioden opgetreden waarin enorme massa’s basalt uitvloeiden. Deze basaltuitvloeiingen worden daarom vaak in verband gebracht met plotseling veranderende klimaatomstandigheden die mede oorzaak waren voor massauitstervingen.

Inderdaad blijkt het tijdstip waarop grote basaltplateaus werden gevormd veelal samen te vallen met massauitstervingen. Zelfs de lang ondubbelzinnig aan een meteorietinslag toegeschreven massauitsterving op de K/T-grens wordt door steeds meer onderzoekers beschouwd als een gebeurtenis waarbij de vorming van de Deccan Traps op z’n minst een belangrijke rol speelde.

De aarde is overdekt met plaatsen met grote basaltuitvloeiingen. Bron: Fred Jourdan, Berkeley Geochronology Center, Berkeley, CA (VS)

Een van de grote basaltprovincies op aarde is de Karoo. Deze basalten komen voor in een gebied van zo’n 3 miljoen vierkante kilometer, dat Zuid-Afrika, Antarctica, Australië en Nieuw-Zeeland omvat, gebieden die destijds een geheel vormden in het supercontinent Pangea. De basaltuitvloeiingen traden omstreeks 180 miljoen jaar geleden op, toen Pangea zich opsplitste en de Indische Oceaan werd gevormd. Bij de magmatische activiteit die optrad tijdens deze scheuring van Pangea werden niet alleen basaltplateaus gevormd, maar ook in zich in alle richtingen radiaal uitstrekkende basaltische dykes. Hoewel het in de Karoo basaltprovincie gaat om zeer grootschalige uitvloeiingen, lijkt er geen massauitsterving te zijn opgetreden.

Basaltische dyke in de Karoo, deel uitmakend van een stelsel van 1000 km lang en 150 km breed. Bron: Fred Jourdan, Berkeley Geochronology Center, Berkeley, CA (VS)

De reden voor het uitblijven van een massauitsterving is duidelijk geworden door onderzoek waarbij 38 monsters radiometrisch zijn gedateerd (40Ar/39Ar). Hiertoe werden onverweerde, zorgvuldig geselecteerde plagioklaaskristallen uit basaltische en doleritische gesteenten gebruikt; deze waren afkomstig uit uiteenlopende gebieden in Zuid-Afrika en van eveneens uiteenlopende stratigrafische niveaus. Uit deze dateringen komt een goed beeld naar voren van de ontwikkeling van de basaltuitvloeiingen.

Steilwand in de basalten van Lesotho. Bron: Fred Jourdan, Berkeley Geochronology Center, Berkeley, CA (VS)

Uit de dateringen blijkt dat er weliswaar plaatselijk heftige maar kortstondige uitvloeiingen plaatsvonden, maar dat het totale proces meer dan 8 miljoen jaar gevergd moet hebben. De onderzoekers verklaren dit verschil met de meeste andere grote uitvloeiingen (die worden toegeschreven aan de gevolgen van het opstijgen van ‘pluimen’ van heet mantelmateriaal) door aan te nemen dat de Karoo basalten ontstonden door het over grote afstanden opsmelten van een meer dan 100 km dikke lithosfeermantel.

Basaltuitvloeiingen van de Karoo komen in geheel Lesotho (een enclave binnen Zuid-Afrika) voor. Bron: Fred Jourdan, Berkeley Geochronology Center, Berkeley, CA (VS)

De relatief lange periode waarin de uitvloeiingen plaatsvonden, ‘verdunde’ als het ware het effect ervan op het klimaat en daarmee ook op flora en fauna. Kennelijk kreeg de natuur de gelegenheid om zich, na een fase van uitvloeiingen, weer voldoende te herstellen voordat er een nieuwe uitvloeiingsfase optrad. Een nieuw bewijs hoe groot het herstellend vermogen van de natuur is.

Referenties:

Jourdan, F., Féraud, G., Bertrand, H., Kampunzu, A.B., Thoso, G., Watkeys, M.K. & Gall, B. le, 2005. Karoo large igneous province: brevity, origin, and relation to mass extinction questioned by new 40Ar/39Ar age data. Geology 33, p. 745-748.

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 15 december 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.