Je leest:

Banken failliet? Dat willen we niet!

Banken failliet? Dat willen we niet!

Auteur: | 11 december 2007

Faillissementen in de financiële sector in Europa zijn zeldzaam. Toch willen toezichthouders meer zicht krijgen op de risico’s in de financiële sector. In zijn proefschrift ‘Financiële stabiliteit in de EU’ brengt Jan Frederik Slijkerman in kaart wat de kans is dat banken en verzekeraars gelijktijdig grote verliezen leiden door een zogenaamde catastrofe.

De financiële sector (banken, verzekeraars en andere financiële dienstverleners) is van buitengewoon grote betekenis voor de economie. Ter indicatie van de grootte van de financiële sector: de totale inkomsten alleen al voor het Nederlandse bankwezen in 2006 bedroeg 61,7 miljard euro. Naast deze directe impact op de economie, draagt ze in belangrijke mate bij aan het goed functioneren van het economisch verkeer in het algemeen. Ze biedt onder meer faciliteiten als sparen, lenen, beleggingen en pensioenen.

…Ter indicatie van de grootte van de financiële sector: de totale inkomsten alleen al voor het Nederlandse bankwezen in 2006 bedroeg 61,7 miljard euro…

Lang leve Europa

Twee fundamentele factoren hebben er toe bijgedragen dat de financiële sector in Europa meer en meer is geïntegreerd. Ten eerste hebben wereldwijde technologische ontwikkelingen binnen de IT en de telecommunicatie sterk bijgedragen aan lagere transactiekosten en een betere verspreiding van informatie. Dit maakt de wereld ‘kleiner’ en de reikwijdte van een financiële instelling groter.Ten tweede is de sector meer losgelaten door overheden en is ze meer overgelaten aan marktwerking. Dit biedt ruimte voor meer grensoverschrijdende marktactiviteit en concurrentie. Bovenop deze twee fundamentele factoren kan het openstellen van de Europese markten genoemd worden. Een aantal trends die met de toenemende Europese integratie gepaard gaan zijn deregulering, financiële innovatie, meer fusies en overnames, de opkomst van financiële conglomeraten en een stijging van het aantal financiële transacties.

Een voorbeeld van internationalisering binnen Europa is te vinden in de Belgische bank- en verzekeringsinstelling KBC Groep. KBC wilde groeien maar de Belgische en ook de West-Europese markt was verzadigd. De vraag naar financiële producten is ruimschoots bevredigd, en er valt nauwelijks extra winst te behalen. Vandaar dat KBC besloot zich te richten op Centraal Europa. Door hier zwaar te investeren, is ze de grootste internationale bank in Centraal Europa geworden (zie Tabel 1).

Tabel 1, de tien grootste internationale banken in Centraal Europa (juni 2002). Door hier zwaar te investeren werd KBC Groep daar de grootste internationale bank.

Spanje als voorbeeld

Met betrekking tot banken stelt Slijkerman dat het risico dat individuele banken lopen daalt als gevolg van fusies, maar dat het systeemrisico, d.w.z. het risico dat het falen van het ene instituut het falen van andere instituten inluidt en uiteindelijk tot een instorten kan leiden van het gehele financiële systeem, niet afneemt. Verder laten banken, die in hetzelfde land gevestigd zijn, relatief vaak een groot, gelijktijdig verlies van de beurskoers zien: het landenrisico. Als voorbeeld geeft hij de dagrendementen van twee Spaanse banken. Daar blijken relatief vaak gelijktijdige grote winsten en verliezen voor te komen. Wanneer bedrijven fuseren zou een toezichthouder willen dat het verlies van het ene bedrijf wordt opgevangen door winst bij het andere onderdeel van de nieuwe fusiebank.

Wanneer banken in hetzelfde land gevestigd zijn, blijkt dat verliezen vaak gelijktijdig optreden bij meerdere banken. Dit komt door het macro-economische risico. Wanneer de gezamenlijke component, het zogenaamde macro-economische risico, eruit wordt gehaald, blijkt een groot deel van de samenhang te verdwijnen. Dit is in het rechter deel van figuur 1 te zien.

Figuur 1, in het rechterdeel is te zien dat een groot deel van de samenhang verdwijnt wanneer de gezamenlijke component (het macro-economische risico) eruit wordt gehaald.

Wat is de kans op grote verliezen?

Eenzelfde conclusie kan je vinden als je een vergelijking maakt van combinaties van banken onderling en combinaties van banken en verzekeraars. Naast het landenrisico, blijkt er ook een sectorrisico te zijn. Dit zorgt ervoor dat het vaker voorkomt dat het slecht gaat met twee banken, dan dat het op hetzelfde moment slecht gaat met een bank en een verzekeraar.

De kans dat twee banken tegelijkertijd grote verliezen leiden, schat Slijkerman op gemiddeld tien procent. Wanneer banken uit hetzelfde land komen, ligt deze kans hoger. Met andere woorden, dat twee banken in Nederland (zoals ING, ABN Amro, Rabobank) tegelijkertijd in financieel noodweer belanden lijkt groter dan bijvoorbeeld geldt voor een Nederlandse bank tegelijkertijd met een Zweedse bank.

…Het sectorrisico zorgt ervoor dat het vaker voorkomt dat het slecht gaat met twee banken, dan dat het op hetzelfde moment slecht gaat met een bank en een verzekeraar…

Advies: let op extreme situaties

Beleidsmakers kunnen een aantal lessen trekken uit het proefschrift van Slijkerman. Om de risico’s op gelijktijdige verliezen van banken bij een catastrofe te analyseren, dient er vooral gekeken te worden naar macro-risico: Met name de impact van macro-economische factoren is bepalend. Te denken valt aan economische groei, conjunctuurbewegingen en inflatie. Verder zou wetgeving zich, aldus Slijkerman, moeten richten op het voorkomen van extremen. Niet de gemiddelde beurskoersen over periodes van bijvoorbeeld 5 jaar zijn relevant, maar de extreme situaties waarbij financiële instellingen gelijktijdig grote verliezen lijden. Te denken valt aan de financiële crisis rondom 9/11 en de crisis van 1998 in Zuid-Oost Azië. Failliete banken willen we niet. Het kijken naar deze extremen kan helpen dit te voorkomen.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 december 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.