Je leest:

Bang voor pijn

Bang voor pijn

Auteur: | 23 september 2006

‘Close your eyes and think of England’, kregen Engelse meisjes vroeger mee als ze gingen trouwen. Gemeenschap doet pijn, maar het moet nu eenmaal. Tegenwoordig wordt die pijn niet meer als een normaal gegeven aanvaard. Een vrouw hoort evenzeer plezier te beleven aan een vrijpartij als haar partner. Toch zijn er nog steeds vrouwen die pijn hebben bij het vrijen. Leidse en Amsterdamse onderzoekers zochten uit hoe dat komt.

Wat was er eerst: de droge vagina of de pijn? Tot nu toe namen seksuologen aan dat die pijn te maken heeft met een drogere vagina en een hogere bekkenbodemspanning, waardoor de penetratie pijnlijker wordt. De vagina wordt vochtig van opwinding en gebrek aan opwinding zou dus zowel oorzaak als gevolg kunnen zijn van de pijn.

Sekslab

Onderzoekers van het LUMC en de Universiteit van Amsterdam testten deze cirkel-theorie onder gecontroleerde omstandigheden. In een ‘sekslab’ dus. Daar kregen vijftig vrouwen met pijn bij het vrijen, dyspareunie genaamd, en 25 vrouwen zonder seksuele problemen erotische films met een vrouwvriendelijke inslag te zien: één met gemeenschap en één met orale seks. De patiënten hadden allen ‘oppervlakkige’ dyspareunie, dat wil zeggen pijn aan de ingang van de vagina. Hun lichamelijke reactie werd gemeten met een soort tampon die doorbloeding weergeeft. Daarnaast moesten de vrouwen cijfers geven voor hun eigen beleving: in hoeverre ze iets voelden in hun geslachtsdelen, positieve of negatieve gevoelens doormaakten of zelfs angst. Ook beantwoordden ze enkele algemene vragen over hun seksuele functioneren.

De verrassende uitkomst: vrouwen met pijn bij het vrijen raken even opgewonden bij het zien van erotisch stimulerende films, als seksueel onbekommerde vrouwen. Ze vertonen dezelfde lichamelijke reacties, zoals een sterkere doorbloeding van de vagina. “Er blijkt dus niets mis met hun genitale opwinding”, zegt Marieke Brauer, psychologe bij de polikliniek psychosomatische gynaecologie en seksuologie (Gynaecologie). “Wel lieten ze weten minder positieve gevoelens te hebben bij beide filmpjes, dus niet alleen de ‘vaginale’ seks-scène. We hadden verwacht dat de patiënten zich angstiger zouden voelen dan de controlegroep bij het ‘vaginale’ filmpje en dat daarom hun genitale opwinding minder groot zou zijn. Maar dat was niet het geval.”

Eerste aanraking

Vooralsnog was de cirkel dus niet rond. Brauer: “In een vervolgonderzoek hebben we geprobeerd de angst meer te stimuleren. De gedachte was: in het echt worden meer angstgevoelens opgeroepen dan in onze laboratoriumopstelling. Je hoort vaak, dat vrouwen met deze klacht seks proberen te vermijden. Ze verwachten alleen pijn; ze zijn niet of niet meer gewend om seks prettig te vinden. Een eerste aanraking kan dan al angst oproepen, angst voor de pijn die komen gaat. We veronderstelden dat we nu wél een duidelijke lichamelijke reactie zouden zien.”

De onderzoekers dienden de groep patiënten en de controlegroep vooraf een pijnprikkel toe aan de enkel. Ze dreigden dat zo’n prikkel ook een van de filmpjes zou vergezellen . “Angst is een overlevingsmechanisme, dus alle aandacht gaat uit naar de angstprikkels”, aldus Brauer. Inderdaad bleek de angst zowel bij patiënten als bij vrouwen zonder klachten te leiden tot minder genitale opwinding. Dat ondersteunt dus de theorie dat angst een vermindering van seksuele opwinding, genitaal en subjectief, tot gevolg heeft. De twee groepen verschilden ook hierin dus niet. Wel had de patiëntengroep meer negatieve gevoelens als gevolg van de angstprikkel.

Iets positiefs

Wat betekent dit voor de behandeling van vrouwen met pijn bij het vrijen? Brauer: “Om te beginnen: er zijn ook vrouwen bij wie wél iets lichamelijks aan de hand is, waardoor er te weinig vochtigheid is. Maar vrouwen bij wie dat uitgesloten is kunnen opgewonden raken. Het gaat erom dat je jezelf aan goede, seksueel opwindende prikkels blootstelt en negatieve vermijdt. Je moet – in sommige gevallen opnieuw – leren, seks als iets positiefs te zien. De gedachte ‘o jee, straks gaat het pijn doen’ omzetten in positieve gedachten. Vaak begint het ermee dat je je eigen lichaam gaat ontdekken, kijken wat je fijn en lekker vindt. Dat vertellen we vrouwen ook in de groepsbehandeling. Later betrekken we de partners erbij, zodat ze samen oefeningen kunnen doen, in strelen bijvoorbeeld. Zo kunnen ze ontdekken wat ze prettig, opwindend vinden en wat juist niet. Pas als je opgewonden en ontspannen bent, kun je pijnloos gemeenschap hebben.”

Dit artikel is een publicatie van Cicero (LUMC).
© Cicero (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 september 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.