Je leest:

Bakken zonder zon

Bakken zonder zon

Auteur: | 1 januari 2007

Stel, je wilt graag een mooie gebronsde huid hebben, maar hebt geen tijd om in de zon te zitten of op de zonnebank te gaan liggen. Kun je dan toch bruin worden? Jazeker. Dankzij de chemie van suikerachtige ‘zelfbruiners’. Maar let op bij jeugdpuistjes!

De kleur van chemie

Dit artikel is afkomstig uit het hoofdstuk ‘Een gezonde kleur’ uit de VU-uitgave ‘De kleur van chemie’, een bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren.

Behalve de zonnebrandmiddelen zijn er nog andere stoffen die in onze ‘bruincultuur’ gebruikt worden. Zo zijn er middelen die je kunt gebruiken om zonder zon bruin te worden. De stof die daar het meest voor wordt gebruikt is 1,3-dihydroxypropanon. Dit is eigenlijk een klein soort suikermolecuul. Deze stof wordt opgenomen door de bovenste laag van de huid en reageert met eiwitten uit de hoornlaag tot bruingekleurde verbindingen. Scheikundig lijkt de reactie veel op de reactie van suikers met eiwitten bij hogere temperatuur tijdens het bakken van brood.

Met stoffen als 1,3-dihydroxypropanon ‘bak’ je al bij gewone temperatuur. Als je op deze manier bruingebakken bent, moet je wel goed bedenken dat je geen enkele bescherming tegen zonnebrand hebt, want de gevormde moleculen absorberen geen ultraviolet licht!

1,3-dihydroxypropanon

De stof 1,3-dihydroxypropanon is op zichzelf vrij onschuldig, maar bij gebruik moet je wel met een paar dingen rekening houden om geen onverwachte kleureffecten te krijgen. De bruinkleuringsreactie treedt namelijk op in de allerbuitenste huidlaag, de hoornlaag. Waar die dik is, zoals in je handpalmen, krijg je een sterkere bruinkleuring. Het staat heel onnatuurlijk wanneer je handpalmen er donkerder uitzien dan de buitenkant van je hand (bekijk je eigen handen maar eens). Als je je vaak met deze zelfbruiner insmeert, moetj e dat dan ook doen met plastic handschoenen aan of met een tissue, óf je moet je handen direct na het insmeren goed wassen.

Verder moet je er rekening mee houden dat jeugdpuistjes door deze zelfbruiners wat duidelijker zichtbaar kunnen worden. Om dat op die plaatsen de hoornlaag een andere dikte heeft dan op de rest van de huid, zal er ook een andere kleur bruin ontstaan. Dat is precies het omgekeerde effect van bruinen mèt zonlicht: dan worden jeugdpuistjes juist minder.

Stoffen als 1,3- dihydroxypropanon worden niet alleen in zelfbruinmiddelen verkocht, maar worden ook in kleine hoeveelheden toegevoegd aan zonnebrandmiddelen en ‘aftersun’ om je het idee te geven dat je toch maar lekker bruin bent geworden van de zon. Overigens werkt deze kunstmatige bruining niet bij ongeveer een vijfde van de mensen. Waarom is nog niet duidelijk, maar zij worden alleen maar ‘gewoon’ bruin.

Vervellen met enorm kleurverschil

Nog heel andere kleureffecten, namelijk bruine en witte vlekken in je gezicht en op de rest van je lichaam, kun je als volgt krijgen. Je smeert je uitvoerig in met zelfbruiner, zodat je goed bruin bent als je in de zon komt. Dat wil zeggen, voor je vrienden en vriendinnen ben je mooi bruin, maar voor de zon ben je nog steeds bleek, want het ‘broodkorstjesbruin’ absorbeert vrijwel geen ultraviolet licht.

Na een dagje aan het strand ben je dus goed verbrand. Een paar dagen later begin je te vervellen, en overal waar je verveld bent komt er een spierwitte huid onder te voorschijn. Immers, bij vervellen verlies je de hoornlaag. En omdat de ‘zonder zon ingebakken’ bruine kleur helemaal in die hoornlaag zit, krijg je een enorm kleurverschil. Bij gewoon vervellen is dat kleurverschil veel minder, want dan is er al melanine gevormd in huidlagen die blijven zitten.

Pre-tan middelen

Tyrosine

Een andere stof die gebruikt wordt om sneller bruin te worden, is het aminozuur tyrosine. Dit is de natuurlijk uitgangsstof voor de productie van melanine door de huid. Als je jezelf een paar dagen voordat je naar de Rivièra gaat met een dergelijk ‘pre-tan’ product insmeert, is het mogelijk dat de bruining daarna inderdaad iets vlugger verloopt.

Omdat de melanine-vormende cellen onder de hoornlaag zitten, duurt het wel een paar dagen voordat de concentratie tyrosine ook op die diepte groter wordt. Pas dan komen de melaninevormende cellen daar wat ruimer in hun grondstof te zit ten. Of het echt werkt is trouwens nog de vraag. Als je het wilt weten, zit er niets anders op dan de ene helft van je lichaam in te smeren en de andere helft niet. Zie je er na een paar dagen aan de Rivièra uit als een clown, dan heb je een wetenschappelijk waardevol onderzoek gedaan. Als er niets te zien is overigens ook.

Vrije Universiteit Amsterdam

Het boek ‘De kleur van chemie’ werd in 2007 uitgegeven door de Faculteit der Exacte Wetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam (Afdeling Scheikunde en Farmaceutische Wetenschappen). Het is een geactualiseerde bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren. Ze belichten de rol van de scheikunde op tal van gebieden.

Alle Kennislinkartikelen uit het hoofdstuk ‘Een gezonde kleur’:

Dit artikel is een publicatie van VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen.
© VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 januari 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.