Je leest:

Astronomen spotten magnetar

Astronomen spotten magnetar

Enorme kosmische explosie verraadt jonge neutronenster

Een internationaal team van astronomen, onder leiding van UvA-sterrenkundige Nanda Rea, heeft een nieuwe magnetar ontdekt. Van dit zeldzame type neutronenster zijn er slechts 15 bekend. De ontdekking wordt binnenkort gepubliceerd in de ‘Monthly Notices of the Royal Astronomical Society’.

Op 22 augustus 2008 kreeg NASA’s Swift-satelliet een automatische melding van een gigantische uitbarsting van röntgenstraling. Slechts 12 uur later richtten Rea en collega’s ESA’s XMM-Newton röntgentelescoop op de bron en konden de meest gedetailleerde spectra ooit opnemen tijdens het verloop van een magnetar-uitbarsting. Tijdens de meer dan vier maanden durende uitbarsting werden ook honderden kleinere erupties geregistreerd.

Universiteit van Amsterdam

Magnetars zijn een bijzondere klasse van neutronensterren. Ze zijn de sterkste magneten in het heelal, met een veld dat zo’n tien miljard keer sterker is dan dat van de aarde. Het zijn jonge neutronensterren, en hun sterke magnetische veld is een eigenschap die ze langzaam verliezen. Dat verlies gaat gepaard met spectaculaire hoeveelheden straling, vooral in het röntgen- en gammagebied. Het explosieve leven van een magnetar duurt maar zo’n 10.000 jaar, daarna veranderen ze in rustige, langzaam tollende neutronensterren.

Het magnetische veld van een magnetar ligt rond de honderd gigatesla, genoeg om de gegevens van een bankpas te wissen op een afstand zo groot als die tussen de aarde en de maan. Als je dichter dan 1000 kilometer bij een magnetar zou komen, zou het magnetisch veld zelfs zo sterk zijn dat het de atomen in je lichaam vervormt – met dodelijke afloop.

De door Rea en collega’s ontdekte magnetar, SGR 0501+4516, staat op zo’n 15.000 lichtjaar van de aarde en was onbekend voordat de uitbarsting zijn bestaan verried. Zo’n uitbarsting vindt plaats als het instabiele magnetische veld de korst van de ster vervormt waardoor materie in een zeer gewelddadige vulkanische eruptie naar buiten wordt gespuwd. Dit materiaal interacteert vervolgens met het magnetische veld, met nog meer vrijkomende energie als gevolg. De gammatelescoop Integral ontdekte deze hoog-energetische straling vijf dagen na de initiële uitbarsting. Binnen tien dagen was deze straling weer verdwenen.

Theelepel

Neutronensterren zijn de overblijfselen van zware sterren en bestaan voor het grootste deel uit neutronen. Een neutronenster heeft een diameter van 20 km, maar is zwaarder dan de zon. Een theelepel neutronenster-materiaal weegt ongeveer 100 miljoen ton. Andere karakteristieke eigenschappen van een neutronenster zijn een snelle rotatie en een sterk magnetisch veld. Magnetars vormen een aparte klasse van neutronensterren. Magnetars zijn jonge neutronensterren met een ultra-sterk magnetisch veld, zo’n 10 miljard keer sterker dan dat van de aarde. Ze vormen de krachtigste magneten in de kosmos.

SGR 0501+4516 is een nieuwe zogeheten soft gamma-ray repeater (SGR). Rea en haar team hebben vervolgwaarneemtijd gekregen op de XMM-Newton en zullen volgend jaar SGR 0501+4516 in kalmere toestand opnieuw gaan bestuderen.

In deze animatie is de helderheid van magnetar SGR 0501+4516 te zien als functie van de tijd, zowel in zichtbaar licht (links) als in onzichtbare röntgen- en gammastraling (midden). De informatie is gemeten met een aantal telescopen, waaronder SWIFT en XMM-Newton.

Meer over magnetars:

Meer over XMM-Newton:

Dit artikel is een publicatie van Universiteit van Amsterdam (UvA).
© Universiteit van Amsterdam (UvA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 juni 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.