Je leest:

Astronomen ontdekken zestien super-aardes

Astronomen ontdekken zestien super-aardes

Auteur: | 14 september 2011

Europese astronomen hebben onlangs zestien nieuwe ‘superaardes’ ontdekt: rotsachtige exoplaneten die maximaal tien keer zo zwaar als de aarde zijn. Zeker één van deze planeten bevindt zich op zo’n afstand van zijn ster dat leven mogelijk zou kunnen zijn. In totaal werden maar liefst vijftig nieuwe exoplaneten gepresenteerd. De zoektocht naar buitenaardse werelden gaat steeds voortvarender.

Op een conferentie over extreme planetenstelsels in Wyoming (VS), waar 350 exoplaneetdeskundigen bijeen waren, hadden astronomen van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA spectaculair nieuws te melden. Zeker vijftig nieuwe exoplaneten had het team geïdentificeerd.

Van bijzonder belang is een planeet die de weinig tot de verbeelding sprekende naam HD 85512 b heeft gekregen. Deze ‘superaarde’ is een wereld die wat betreft samenstelling vergelijkbaar is met de aarde. Hij is slechts enkele malen zwaarder dan onze planeet en bevindt zich aan de rand van de leefbare zone rond zijn ster. Dat wil zeggen dat er – mits de omstandigheden optimaal zijn – mogelijk vloeibaar water op de planeet aanwezig is. De temperatuur op de planeet ligt naar schatting tussen de 30 en 50 graden Celsius.

De ‘leefbare zone’ rond bekende sterren en hun planeten. De afstand tussen planeet en ster die vloeibaar water mogelijk maakt hangt onder andere af van de grootte van de ster.
ESO

Of er inderdaad vloeibaar water op de nieuwe exoplaneet is, kan op dit moment echter nog niet worden aangetoond. Hiervoor moet eerst veel meer onderzoek gedaan worden naar de omstandigheden die op de planeet heersen. Daarbij kun je bijvoorbeeld denken aan de samenstelling van de atmosfeer. Om de atmosfeer, maar ook de exacte afmetingen van een exoplaneet goed te kunnen onderzoeken moet de planeet vanuit de aarde gezien recht voor zijn ster langs bewegen. Het is nog niet bekend of HD 85512 b dat inderdaad doet.

“Deze planeten behoren tot de beste doelwitten voor toekomstige ruimtetelescopen om de atmosfeer van de planeet te onderzoeken op tekenen van leven, door op de chemische signatuur van bijvoorbeeld zuurstof te letten,” aldus Francesco Pepe (Sterrenwacht van Genève, Zwitserland), hoofdauteur van een van de recente onderzoeksartikelen.

HARPS

Dit is niet de eerste keer dat astronomen een exoplaneet ontdekken waar wellicht vloeibaar water aanwezig is. In 2007 vond hetzelfde team van sterrenkundigen al Gliese 581 d, een superaarde die zich eveneens binnen de leefbare zone van zijn ster bevindt. De astronomen maken gebruik van de HARPS (High Accuracy Radial velocity Planetary Search) spectograaf. HARPS staat opgesteld op de berg La Silla in Chili waar het ’s nachts aardedonker is.

Een planeet die om een ster draait zorgt er door zijn zwaartekracht voor dat de ster voor een waarnemer op aarde afwisselend dichterbij komt of zich juist van hem verwijdert. Door het dopplereffect dat hierbij ontstaat krijgt het lichtspectrum van een ster afwisselend een lagere (bij verwijdering) en een hogere (bij nadering) golflengte.

HARPS kan deze minimale verstoringen analyseren en hiermee het bestaan van planeten bij verre sterren aantonen. Gedurende de acht jaar dat HARPS actief is hebben astronomen op deze manier al meer dan 150 exoplaneten ontdekt.

Kleiner en lichter

HD 85512 b is dus het meest recente hoogtepunt in deze serie ontdekkingen. Met een geschatte massa van slechts 3,6 keer die van de aarde is het de lichtste planeet in de leefbare zone die astronomen met HARPS ontdekt hebben. Op dit moment worden er verbeteringen aan het HARPS-instrument uitgevoerd, die het in de toekomst mogelijk moeten maken om nog kleinere en lichtere planeten te ontdekken. Hoe kleiner en lichter een planeet is – en dus hoe meer deze op de aarde lijkt – des te groter de kans dat er leven wordt aangetroffen op de manier waarop wij dat kennen.

Door technologische verbeteringen gaat de zoektocht naar exoplaneten steeds voortvarender. “Binnen tien tot twintig jaar zouden we over een eerste lijst van mogelijk leefbare planeten bij sterren in de omgeving van de zon moeten kunnen beschikken. Het opstellen van zo’n lijst is cruciaal voor de zoektocht naar mogelijke spectroscopische aanwijzingen voor het bestaan van leven in de atmosferen van exoplaneten”, zegt astronoom Michel Mayor, die in 1995 de eerste exoplaneten bij een normale ster ontdekte.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 14 september 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.