Je leest:

Asteroïde-hopper mist doelwit

Asteroïde-hopper mist doelwit

Terwijl de Japanse ruimtesonde Hayabusa op het punt staat te landen op de asteroïde Itokawa is zijn hulpje Minerva de ruimte in gestuiterd. Minerva was ontworpen om met kleine sprongetjes over het oppervlak van de rots te bewegen. Volgens de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA heeft een computerfout de robot de das omgedaan.

Op 300 miljoen kilometer van de aarde speelt zich een klein drama af. De Japanse ruimtesonde Hayabusa is na 2 miljard kilometer ruimtereis (even ver als een retourtje Saturnus) aangekomen bij zijn doel, de asteroïde Itokawa. Dit weekeinde lanceerde Hayabusa zijn kleine robot Minerva (MIcro/Nano Experimental Robot Vehicle for Asteroid), die speciaal is ontworpen om in de zwakke zwaartekracht van de asteroïde rond te stuiteren over het oppervlak en metingen terug te sturen. Helaas miste de robot zijn doelwit.

Asteroïden zijn volgens sterrenkundigen net als kometen “maagdelijk” materiaal uit de begintijd van het zonnestelsel. Uit een teruggebracht schepje Itokawa willen de Hayabusa-wetenschappers dan ook leren hoe het zonnestelsel vroeger in elkaar zat.

Een week na de mislukte lancering van Minerva haperde Hayabusa voor de tweede keer. Tijdens een geplande landing bleef de sonde even op 10 meter boven zijn doelwit zweven en vluchtte daarna op de automatische piloot weg. Na een etmaal ploeteren wist de vluchtleiding de sonde weer onder controle te krijgen – op 60 km van de asteroïde.

Nieuwsbericht 21 november

De asteroïde-hopper Minerva was uitgerust met temperatuursensoren en drie kleuren-camera’s. Minerva moest met kleine sprongetjes over asteroïde Itokawa springen en data terugsturen naar zijn moederschip Hayabusa. Helaas miste de sonde Itokawa door een verkeerd getimede raketontbranding. bron: ISAS / JAXA Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

JAXA-woordvoerders lieten zaterdagnacht weten dat de 10 cm. grote sonde langs het oppervlak is gevlogen. “Jammer genoeg herkende de robot het oppervlak niet”, zei woordvoerder Junichiro Kawaguchi van de Japanse ruimtevaartorganisatie. Volgens Kawaguchi maakte Hayabusa nét op het verkeerde moment een kleine koerscorrectie. Door Itokawa’s zwakke zwaartekracht was zelfs die kleine stoot van de hoogtejets genoeg om Minerva haar doel te laten missen. De sonde bewoog zich na een raketontbranding van de asteroïde af met een snelheid van 15 cm/s. Dat lijkt weinig, maar is nog altijd groter dan de ontsnappingssnelheid van de 490 bij 180 meter grote asteroïde: slechts 13 cm/s.

De fout vond plaats terwijl de communicatie met Hayabusa werd overgezet van een Australische naar een Japanse telescoop. Tijdens de 40 minuten durende operatie was er geen radiocontact met de sonde. Die besloot op zijn automatische piloot dat het tijd was iets verder van zijn doel te gaan zweven en ontstak stuurraketjes. “Hier hadden we niet op gerekend; het is onze fout”, gaf Kawaguchi toe. “We waren niet zo goed voorbereid.”

Hayabusa ontvangt nog steeds een radiosignaal van zijn robot, maar JAXA verwacht dat zelfs dat binnenkort voorbij is. Minerva heeft maar voor twee dagen energie in haar batterijen. Kawaguchi: “Dit is een flinke teleurstelling. We hebben wel een paar metingen binnengekregen en we hopen dat we daaruit voldoende informatie kunnen halen om Hayabusa veilig te laten landen.”

Opname van de asteroïde Itokawa, met uiterst rechts de I-vormige schaduw van de Japanse ruimtesonde Hayabusa. bron: ISAS / JAXA

Hayabusa is speciaal ontworpen om als eerste menselijke bouwsel ooit op een asteroïde te landen en materiaal terug te brengen naar de aarde. Tijdens zijn reis naar Itokawa heeft Hayabusa probleem na probleem doorstaan. Op 31 juli hield één van zijn gyroscopen ermee op; de sonde gebruikt die vliegwielen om zichzelf rond de lengte-, breedte- en hoogte-as te draaien. Vlak na de aankomst bij Hayabusa op 4 oktober hield ook een tweede gyroscoop ermee op. Hayabusa draait zichzelf nu met kleine stuurraketjes.

Stijgen en dalen

Ondanks alle perikelen met gyroscopen en stuurraketten ging de Japanse missie gewoon door. Hayabusa naderde Itokawa een paar keer tot op 55 m. afstand om dan weer tot een veilige afstand van 500 meter te stijgen. Op 3 november had de sonde een marker af moeten werpen om zichzelf bij zijn eigen landing te oriënteren. Ook Minerva stond klaar voor vertrek. Vlak voor de ontkoppeling stuurde de robot een foutsignaal naar de sonde en de lancering werd afgebroken. Bij de tweede poging op 12 november ging de lancering door, maar miste Minerva het oppervlak.

Omloopbanen van de binnenplaneten en van de asteroïde Itokawa. Die staat nu op 300 miljoen kilometer van de aarde, bijna aan de andere kant van de zon. bron: NASA

Hayabusa heeft nog maar een paar dagen om een veilige landing op Itokawa te maken. De wetten van de bewegingsleer bepalen namelijk dat de sonde begin december moet vertrekken om nog terug te kunnen komen bij de aarde. Hayabusa gaat twee landingen proberen in de Muses Zee en zal daarbij één gram materiaal van de asteroïde opscheppen. In 2007 moet de sonde met zijn lading landen in de Australische Outback. Hayabusa en Itokawa kruisen nu de aardbaan aan de andere kant van de zon: een lichtsignaal doet er 16 minuten over om die afstand af te leggen.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 14 november 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE